Trawa cytrynowa (Lemongrass) – właściwości, zastosowanie i działanie

Artykuł został opublikowany w 2021 roku i zaktualizowany 4 października 2026 roku na podstawie nowszych publikacji naukowych oraz aktualnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania olejku z trawy cytrynowej.

Trawa cytrynowa (lemongrass) to nazwa stosowana wobec kilku gatunków z rodzaju Cymbopogon. W aromaterapii szczególne znaczenie ma Cymbopogon flexuosus, czyli trawa cytrynowa wschodnioindyjska, z której liści w procesie destylacji z parą wodną otrzymuje się intensywny olejek eteryczny bogaty w cytral.

W tym artykule wyjaśniamy, jakie właściwości trawy cytrynowej i jej olejku opisano w badaniach, na co stosuje się lemongrass w aromaterapii, co wiadomo o jego działaniu na owady i wpływie aromatu na koncentrację oraz dlaczego wysoka zawartość cytralu wymaga ostrożności przy stosowaniu na skórę.

Trawa cytrynowa – co to za roślina?

Określenie trawa cytrynowa nie odnosi się wyłącznie do jednego gatunku. W aromaterapii i handlu olejkami eterycznymi najczęściej spotyka się dwa:

• Cymbopogon flexuosus – trawa cytrynowa wschodnioindyjska, nazywana również East Indian lemongrass
• Cymbopogon citratus – trawa cytrynowa zachodnioindyjska, West Indian lemongrass

Oba gatunki należą do rodziny wiechlinowatych i dostarczają olejków bogatych w cytral, ale ich profile chemiczne nie są identyczne. Battaglia podaje, że Cymbopogon flexuosus pochodzi z Indii, natomiast Cymbopogon citratus prawdopodobnie ze Sri Lanki. Olejek otrzymuje się przez destylację z parą wodną świeżych lub częściowo wysuszonych liści (Battaglia, 2018).

W tym artykule koncentrujemy się przede wszystkim na Cymbopogon flexuosus, ponieważ właśnie ten gatunek znajduje się w ofercie AromatherapyOils i jest najczęściej stosowany w aromaterapii.

Właściwości trawy cytrynowej i jej olejku

Właściwości olejku z trawy cytrynowej wynikają przede wszystkim z wysokiej zawartości aldehydów monoterpenowych. Najważniejszy jest cytral, czyli mieszanina dwóch izomerów: geranialu i neralu. W zestawieniu przedstawionym przez Battaglię dla Cymbopogon flexuosus geranial stanowił 51,19%, a neral 30,06% składu. W olejku występowały również mniejsze ilości geraniolu, limonenu, octanu geranylu, linalolu i innych związków (Battaglia, 2018).

Nie każdy olejek z trawy cytrynowej ma jednak identyczny skład. W badaniu trzech odmian Cymbopogon flexuosus wykazano istotne różnice w profilu chemicznym i aktywności biologicznej poszczególnych olejków (Raghuvanshi i in., 2025).

Aktywność przeciwbakteryjna

Olejek z Cymbopogon flexuosus był wielokrotnie oceniany pod kątem aktywności przeciwdrobnoustrojowej w warunkach laboratoryjnych.

W badaniu (Gao i in., 2020) dotyczącym biofilmów tworzonych przez bakterie Staphylococcus aureus i gatunki Candida olejek z trawy cytrynowej oraz jego główny składnik, cytral, wykazywały aktywność przeciwdrobnoustrojową i wpływały na tworzenie biofilmu. W nowszym badaniu (Raghuvanshi i in., 2025) trzech odmian Cymbopogon flexuosus obserwowano również aktywność przeciwbakteryjną, której nasilenie różniło się pomiędzy odmianami i było związane z ich odmiennym składem chemicznym.

Są to wyniki badań laboratoryjnych. Nie oznaczają, że dyfuzja olejku z trawy cytrynowej leczy zakażenia bakteryjne ani że olejek może zastępować antybiotykoterapię.

Aktywność przeciwgrzybicza

Lemongrass był również badany pod kątem aktywności przeciwgrzybiczej. W badaniach laboratoryjnych oceniano między innymi wpływ olejków lemongrass oraz cytralu na gatunki Candida i inne grzyby. W pracy (Boukhatem i in., 2014) dotyczącej Cymbopogon citratus opisano aktywność przeciwgrzybiczą i przeciwzapalną olejku.

Warto jednak rozróżniać gatunki. Cymbopogon citratus i Cymbopogon flexuosus nie są tym samym surowcem, dlatego wyników dotyczących jednego z nich nie należy automatycznie przypisywać drugiemu.

Battaglia podkreśla również, że mimo interesujących wyników badań przeciwgrzybiczych lemongrass ma znaczny potencjał drażniący i uczulający, dlatego nie powinien być stosowany na skórę w stanie nierozcieńczonym w celu leczenia infekcji grzybiczych (Battaglia, 2018).

Aktywność przeciwzapalna

Cytral i olejki z trawy cytrynowej były również oceniane pod kątem wpływu na mechanizmy związane ze stanem zapalnym. W badaniu (Boukhatem i in., 2014) dotyczącym Cymbopogon citratus obserwowano wpływ olejku na wybrane mediatory i procesy związane z reakcją zapalną.

Battaglia opisuje również badania eksperymentalne, w których aldehydy obecne w lemongrassie, w tym cytral, wpływały na wybrane mediatory odpowiedzi zapalnej. Dane te są jednak przede wszystkim przedkliniczne i nie potwierdzają leczenia chorób zapalnych olejkiem eterycznym u ludzi (Battaglia, 2018).

Właściwości antyoksydacyjne

Olejek z Cymbopogon flexuosus był także oceniany pod kątem zdolności neutralizowania wolnych rodników. W badaniu (Raghuvanshi i in., 2025) trzech odmian trawy cytrynowej zaobserwowano różnice w aktywności antyoksydacyjnej pomiędzy olejkami. Wyniki wskazują, że właściwości biologiczne mogą być silnie związane z konkretnym profilem chemicznym danej odmiany.

Badania te mają charakter laboratoryjny i nie oznaczają, że stosowanie olejku na skórę lub jego inhalacja zapewniają klinicznie potwierdzone działanie antyoksydacyjne u człowieka.

Na co stosuje się trawę cytrynową w aromaterapii?

W aromaterapii olejek z trawy cytrynowej stosuje się przede wszystkim drogą wziewną oraz, przy odpowiednio niskim stężeniu, na skórę. Najczęstsze kierunki zastosowania obejmują:

• dyfuzję podczas pracy i nauki
• mieszanki stosowane przy odczuwanym zmęczeniu psychicznym
• letnie mieszanki zapachowe i repelentowe
• odpowiednio rozcieńczone mieszanki do masażu
• zastosowania kosmetyczne, w których wykorzystuje się aromat i właściwości biologiczne olejku

W literaturze aromaterapeutycznej (Battaglia, 2018) lemongrass bywa opisywany również jako olejek stosowany przy napięciu mięśniowym, w pielęgnacji skóry oraz w kompozycjach przeznaczonych do wspierania poczucia świeżości i czujności. Nie wszystkie tradycyjne zastosowania trawy cytrynowej mają jednak taki sam poziom potwierdzenia naukowego. Należy rozróżniać wyniki badań klinicznych, badania laboratoryjne i przedkliniczne oraz tradycyjne zastosowania aromaterapeutyczne.

Trawa cytrynowa a koncentracja i zmęczenie psychiczne

Jednym z popularnych zastosowań lemongrassu jest dyfuzja podczas nauki, pracy umysłowej oraz w okresach odczuwanego znużenia. Olejek bywa stosowany przy zmęczeniu psychicznym, słabej koncentracji i potrzebie zwiększenia poczucia świeżości oraz czujności. W klasycznej literaturze aromaterapeutycznej jego aromat jest określany jako pobudzający i odświeżający (Battaglia, 2018).

Opisano również niewielkie badanie (Battaglia, 2018) z udziałem zdrowych ochotników, w którym oceniano krótkotrwałą ekspozycję na aromat lemongrassu w sytuacji wywołującej napięcie. Zaobserwowano zmiany w części parametrów związanych z odczuwanym lękiem, jednak autorzy wskazywali na potrzebę dalszych badań, zanim możliwe będzie wyciąganie wniosków klinicznych.

Na podstawie dostępnych danych nie można więc stwierdzić, że olejek z trawy cytrynowej w sposób klinicznie potwierdzony zwiększa koncentrację lub produktywność. Jego intensywny aromat może natomiast wspierać poczucie świeżości i czujności podczas pracy lub nauki.

Trawa cytrynowa na komary – co pokazują badania?

Działanie repelentowe jest jednym z lepiej udokumentowanych kierunków zastosowania olejków z rodzaju Cymbopogon. W badaniach (Battaglia, 2018) oceniano zarówno Cymbopogon citratus, jak i Cymbopogon flexuosus wobec różnych gatunków komarów. Opisywano znaczną ochronę w określonych warunkach eksperymentalnych, ale jej czas i skuteczność zależały od gatunku owada, stężenia olejku, formulacji oraz sposobu aplikacji.

Nie należy jednak zakładać, że kilka kropli olejku w domowym dyfuzorze zapewni taką samą i równie długą ochronę jak odpowiednio przygotowany i przebadany preparat repelentowy. W miejscach o wysokiej aktywności komarów lub ryzyku chorób przenoszonych przez owady olejek z trawy cytrynowej nie powinien zastępować sprawdzonych środków ochronnych.
Więcej o skuteczności różnych olejków eterycznych i zasadach bezpiecznego stosowania przeczytasz w artykule: Olejki na komary – jakie olejki eteryczne na komary działają?

Trawa cytrynowa a kleszcze

W przypadku kleszczy dane są znacznie słabsze niż w przypadku komarów. Olejek z trawy cytrynowej może być wykorzystywany jako składnik letnich mieszanek zapachowych, ale nie powinien być przedstawiany jako równoważny środek ochronny przeciw kleszczom. Podczas pobytu w miejscach o podwyższonym ryzyku kontaktu z kleszczami należy korzystać ze sprawdzonych repelentów, odpowiedniej odzieży oraz kontroli skóry po powrocie.
Więcej informacji o zapachach i substancjach ocenianych pod kątem odstraszania kleszczy znajdziesz w artykule: Co odstrasza kleszcze u ludzi? Jakiego zapachu nie lubią kleszcze?

Trawa cytrynowa a cytronella – czym się różnią?

Trawa cytrynowa i cytronella należą do tego samego rodzaju botanicznego, ale nie są tym samym olejkiem. Trawa cytrynowa – Cymbopogon flexuosus jest szczególnie bogata w cytral, czyli geranial i neral. Cytronella – Cymbopogon winterianus ma inny profil chemiczny, w którym większą rolę odgrywają między innymi cytronellal, geraniol i cytronellol. Różnice składu wpływają zarówno na charakter zapachu, jak i właściwości biologiczne obu olejków. Jeżeli szukasz gotowego olejku, zobacz również olejek cytronella.

Cymbopogon flexuosus a Cymbopogon citratus

Oba gatunki bywają określane jako lemongrass, ale nie należy traktować ich jako identycznych. Cymbopogon flexuosus jest trawą cytrynową wschodnioindyjską. Cymbopogon citratus określa się jako trawę cytrynową zachodnioindyjską. Battaglia podaje, że olejek z Cymbopogon citratus ma zwykle nieco niższą zawartość cytralu i znacznie wyższą zawartość mircenu niż Cymbopogon flexuosus. Rozróżnienie to ma znaczenie również przy interpretowaniu badań. Część publikacji dotyczy C. citratus, a część C. flexuosus. Przy ocenie danych zawsze należy więc sprawdzać nazwę botaniczną, a nie opierać się wyłącznie na ogólnym określeniu lemongrass.

Bezpieczeństwo stosowania olejku z trawy cytrynowej

Olejek z trawy cytrynowej jest bardzo skoncentrowanym produktem bogatym w cytral. Wysoka zawartość aldehydów odpowiada zarówno za jego właściwości biologiczne, jak i zwiększone ryzyko podrażnienia oraz uczulenia skóry.

Stosowanie na skórę

Tisserand (Tisserand i Young, 2014) zaleca dla olejku lemongrass maksymalne stężenie dermalne 0,7% ze względu na ryzyko uczulenia skóry. Olejek należy odpowiednio rozcieńczyć, unikać kontaktu z oczami i błonami śluzowymi oraz nie stosować na skórę uszkodzoną, podrażnioną lub chorobowo zmienioną. Przed pierwszym zastosowaniem warto wykonać próbę na niewielkim fragmencie skóry. Battaglia również zwraca uwagę na stosunkowo wysoki potencjał drażniący i uczulający lemongrassu przy aplikacji skórnej.

Ciąża, karmienie piersią i dzieci

Ze względu na wysoką zawartość cytralu oraz ograniczenia dotyczące zastosowania skórnego w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci należy zachować większą ostrożność. Tisserand i Young zalecają ostrożność w ciąży oraz u osób przyjmujących leki przeciwcukrzycowe. Sposób stosowania powinien być dostosowany indywidualnie do wieku, stężenia, drogi podania i czasu ekspozycji. Z uwagi na intensywność i potencjał drażniący nie jest to olejek zalecany dla tych grup odbiorców.

FAQ – najczęstsze pytania o trawę cytrynową

Czy olejek z trawy cytrynowej można stosować w kąpieli?

Battaglia nie rekomenduje lemongrassu do kąpieli (Battaglia, 2018). Ze względu na wysoką zawartość cytralu i potencjał drażniący szczególnie niewskazane jest wlewanie nierozcieńczonego olejku bezpośrednio do wody, ponieważ może dojść do kontaktu skoncentrowanego olejku ze skórą.

Czy olejek z trawy cytrynowej można pić?

Nie rekomendujemy stosowania doustnego olejku z trawy cytrynowej. Olejek eteryczny jest silnie skoncentrowanym produktem i nie powinien być dodawany do wody, herbaty ani innych napojów.

Na co stosuje się olejek z trawy cytrynowej?

W aromaterapii stosuje się go przede wszystkim w dyfuzji i inhalacji, w mieszankach używanych podczas pracy i nauki, w sezonie letnim oraz po odpowiednim rozcieńczeniu w preparatach do stosowania na skórę. Badania laboratoryjne wskazują również na aktywność przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą i antyoksydacyjną.

Jakie właściwości ma trawa cytrynowa?

Olejek z trawy cytrynowej jest bogaty w cytral. W badaniach laboratoryjnych wykazuje między innymi aktywność przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą i antyoksydacyjną. Olejki z rodzaju Cymbopogon wykazują również właściwości odstraszające owady. Część pozostałych zastosowań opisywanych w aromaterapii ma przede wszystkim charakter tradycyjny.

Czy lemongrass i trawa cytrynowa to to samo?

Tak, lemongrass jest angielskim określeniem trawy cytrynowej. Trzeba jednak sprawdzić nazwę botaniczną, ponieważ określenie lemongrass może odnosić się między innymi do Cymbopogon flexuosus i Cymbopogon citratus.

Czy trawa cytrynowa skutecznie odstrasza komary?

Olejek z trawy cytrynowej wykazuje działanie repelentowe w badaniach, ale jego skuteczność zależy od gatunku owada, stężenia, formulacji i sposobu aplikacji. Domowa dyfuzja nie daje gwarancji takiej samej ochrony jak odpowiednio przebadany preparat repelentowy.

Czy olejek z trawy cytrynowej poprawia koncentrację?

Lemongrass jest tradycyjnie stosowany podczas pracy umysłowej i przy zmęczeniu psychicznym. Jego intensywny aromat może wspierać poczucie świeżości i czujności, ale obecne dane nie pozwalają stwierdzić, że olejek w sposób klinicznie potwierdzony zwiększa koncentrację lub produktywność.

Czy olejek z trawy cytrynowej można stosować na skórę?

Tak, ale wyłącznie po odpowiednim rozcieńczeniu. Maksymalne zalecane stężenie dermalne wynosi 0,7% (Tisserand i Young, 2014). Ze względu na dużą zawartość cytralu olejek może podrażniać i uczulać skórę.

Podsumowanie

Trawa cytrynowa (lemongrass) i otrzymywany z niej olejek eteryczny są szczególnie bogate w cytral, czyli mieszaninę geranialu i neralu. W przypadku Cymbopogon flexuosus udział tych związków może być bardzo wysoki, choć skład olejku różni się pomiędzy odmianami i partiami.

Badania laboratoryjne wskazują przede wszystkim na aktywność przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą, przeciwbiofilmową i antyoksydacyjną olejku oraz jego składników. Olejki z rodzaju Cymbopogon były również badane pod kątem działania odstraszającego komary. Wyników laboratoryjnych i badań repelentowych nie należy jednak utożsamiać z leczeniem infekcji ani z gwarantowaną ochroną zapewnianą przez zwykłą domową dyfuzję.

W aromaterapii lemongrass jest stosowany również podczas pracy umysłowej i przy odczuwanym zmęczeniu psychicznym. Dostępne dane nie pozwalają jednak stwierdzić, że olejek w sposób klinicznie potwierdzony poprawia koncentrację lub produktywność. Jego intensywny aromat może natomiast wspierać poczucie świeżości i czujności.

Ze względu na wysoką zawartość cytralu olejek z trawy cytrynowej wymaga ostrożności przy stosowaniu na skórę. Maksymalne zalecane stężenie dermalne wynosi 0,7% (Tisserand i Young, 2014).

O autorze

Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny, aktywny członek National Association for Holistic Aromatherapy (NAHA), posiadający certyfikację Clinical Aromatherapist NCCA Level 3[cite: 1]. Współtwórca AromatherapyOils oraz autor publikacji dotyczących aromaterapii klinicznej, bezpieczeństwa stosowania olejków eterycznych i ich właściwości potwierdzonych badaniami naukowymi[cite: 1]. Specjalizuje się w projektowaniu synergicznych mieszanek olejków eterycznych oraz praktycznym wykorzystaniu wiedzy o składnikach chemicznych olejków eterycznych w aromaterapii[cite: 1].

Treści publikowane na AromatherapyOils są opracowywane przez autorów na podstawie wiedzy zawodowej, doświadczenia praktycznego, literatury specjalistycznej oraz aktualnych publikacji naukowych dotyczących aromaterapii i olejków eterycznych[cite: 1]. W zależności od tematyki artykułu wykorzystywane są również materiały edukacyjne Tisserand Institute, publikacje Salvatore Battaglia, standardy bezpieczeństwa NAHA oraz źródła naukowe wskazane w bibliografii[cite: 1].

Źródła

Boukhatem MN, Ferhat MA, Kameli A, Saidi F, Kebir HT. Lemon grass (Cymbopogon citratus) essential oil as a potent anti-inflammatory and antifungal drugs. Libyan Journal of Medicine. 2014;9(1):25431. DOI: 10.3402/ljm.v9.25431. PMID: 25242268.

Gao S, Liu G, Li J, Chen J, Li L, Li Z, Zhang X, Zhang S, Thorne RF, Zhang S. Antimicrobial Activity of Lemongrass Essential Oil (Cymbopogon flexuosus) and Its Active Component Citral Against Dual-Species Biofilms of Staphylococcus aureus and Candida Species. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2020;10:603858. DOI: 10.3389/fcimb.2020.603858. PMID: 33415085.

Tisserand R, Young R. Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals. 2nd ed. Churchill Livingstone Elsevier, 2014.

Oladeji OS, Adelowo FE, Ayodele DT, Odelade KA. Phytochemistry and pharmacological activities of Cymbopogon citratus: A review. Scientific African. 2019;6:e00137. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468227619306982

Raghuvanshi N, Gupta B, Joshi V, et al. Influence of Essential Oil Composition on Antioxidant and Antibacterial Activities of Three Cultivars of Cymbopogon flexuosus: In Vitro and In Silico Study. Chemistry & Biodiversity. 2025;22(1):e202400966. DOI: 10.1002/cbdv.202400966. PMID: 39243337.

Battaglia S. The Complete Guide to Aromatherapy. 3rd ed. Vol. 1: Foundations & Materia Medica. Black Pepper Creative Pty Ltd, 2018.