Manuka – właściwości i zastosowanie w aromaterapii
Manuka (Leptospermum scoparium) to olejek eteryczny o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym, wykorzystywany w aromaterapii oraz pielęgnacji skóry.
Czym jest manuka i jakie ma właściwości?
Manuka (Leptospermum scoparium) to roślina, z której pozyskuje się olejek eteryczny stosowany w aromaterapii. W badaniach laboratoryjnych wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. W praktyce aromaterapeutycznej stosowana jest do odświeżania powietrza, wspierania komfortu oddychania oraz w pielęgnacji skóry (po rozcieńczeniu). Jest również wykorzystywana w aromaterapii w celu redukcji stresu i napięcia.
Pochodzenie i tradycyjne zastosowania
Olejek pozyskiwany jest z liści Leptospermum scoparium, rosnących głównie w Nowej Zelandii i Australii. Roślina ta od setek lat była wykorzystywana przez rdzennych Maorysów, którzy stosowali liście manuki w leczeniu problemów skórnych, gorączki, przeziębień oraz infekcji. Służyły również jako naturalne okłady na rany, otarcia i skaleczenia (Maddocks-Jennings i in., 2005).
Manuka była ceniona nie tylko jako środek do pielęgnacji skóry, ale także jako roślina o właściwościach oczyszczających i odkażających. Maorysi stosowali napary z liści nie tylko zewnętrznie, lecz także w formie inhalacji, aby wspierać drożność dróg oddechowych podczas infekcji. W kulturze polinezyjskiej manuka uważana była za „roślinę ochronną”, zdolną do przywracania równowagi organizmu. Dziś współczesna aromaterapia potwierdza wiele z tych tradycyjnych zastosowań, a rosnąca liczba badań pozwala lepiej zrozumieć jej unikalne właściwości chemiczne.
Manuka właściwości olejku według badań
Właściwości manuki wynikają głównie z obecności triketonów oraz seskwiterpenów, które są szeroko opisywane w literaturze aromaterapeutycznej i badaniach in vitro.
Działanie przeciwbakteryjne
Olejek zawiera charakterystyczne triketony: leptospermone, flavesone i isoleptospermone które wykazują silne działanie przeciwdrobnoustrojowe zarówno wobec bakterii gram-dodatnich (Staphylococcus aureus, w tym MRSA; Propionibacterium acnes), jak i gram-ujemnych (Helicobacter pylori, Escherichia coli, Porphyromonas gingivalis) (Porter i in., 1999). Wyższa zawartość flavesone i leptospermone zwiększa skuteczność działania (Lis-Balchin, 2006).
Manuka działa przeciwbakteryjnie poprzez uszkadzanie błon komórkowych bakterii i hamowanie ich namnażania.
Triketony występują niemal wyłącznie w manuce, co czyni ten olejek wyjątkowym na tle innych olejków eterycznych, takich jak drzewo herbaciane czy eukaliptus. Ich silna bioaktywność wynika ze zdolności do naruszania błon komórkowych bakterii i ograniczania ich zdolności namnażania. Z tego względu jest on często wymieniany jako jeden z najsilniejszych naturalnych olejków przeciwbakteryjnych. Badania wskazują również, że triketony mogą działać selektywnie, nie uszkadzając komórek skóry, co czyni je cennymi w produktach pielęgnacyjnych i aromaterapeutycznych.
Manuka właściwości przeciwgrzybicze
Badania potwierdzają, że olejek z manuki hamuje wzrost Candida albicans, Tinea capitis i Tinea pedis (Price i in., 2020). Ponadto in vitro ogranicza rozwój licznych grzybów i bakterii skórnych (Chen i in., 2016).
Grzyby z rodzaju Candida oraz dermatofity są częstą przyczyną problemów skórnych, podrażnień, łupieżu czy zmian na stopach. Skład manuki, bogaty w seskwiterpeny i triketony, sprawia, że olejek ten może wspierać higienę skóry w sposób naturalny. W badaniach laboratoryjnych manuka hamowała nie tylko wzrost drobnoustrojów, ale także ich zdolność adhezji, czyli przyczepiania się do powierzchni skóry. To szczególnie istotne przy pielęgnacji skóry skłonnej do grzybic lub drożdżycy.
Działanie przeciwwirusowe
W badaniach laboratoryjnych hamował replikację wirusów HSV-1 i HSV-2, także szczepów opornych na acyklowir (Reichling i in., 2005).
Wirusy HSV należą do najczęściej występujących wirusów odpowiedzialnych za opryszczkę wargową i nawrotowe zmiany skórne. Wyniki badań in vitro sugerują, że wykazuje on działanie polegające na utrudnianiu replikacji wirusa oraz ograniczaniu jego aktywności na poziomie komórkowym. Należy jednak pamiętać, że są to dane laboratoryjne – nie potwierdzono tych efektów w badaniach klinicznych na ludziach. Mimo to wyniki te pozostają bardzo obiecujące i wzmacniają pozycję manuki jako olejku o szerokim spektrum bioaktywności.
Działanie fotoprotekcyjne
Badania wskazują, że olejek zmniejsza stres oksydacyjny i może chronić skórę przed uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV-B. W modelach zwierzęcych redukował oznaki fotostarzenia (Kwon i in., 2013).
Stres oksydacyjny powodowany promieniowaniem UV prowadzi do degradacji kolagenu, powstawania zmarszczek i utraty elastyczności skóry. Zawarte w olejku manuka seskwiterpeny i związki fenolowe wykazują zdolność neutralizowania wolnych rodników, co może wspierać naturalne procesy regeneracyjne skóry. Choć dane te pochodzą głównie z badań na modelach zwierzęcych, w praktyce aromaterapeutycznej wskazuje się, że regularne stosowanie olejku (w odpowiednim rozcieńczeniu) może wspierać kondycję skóry narażonej na działanie słońca.
Właściwości repelentne
Niektóre badania sugerują, że może pomagać odstraszać niektóre owady i być stosowany w naturalnych repelentach (Mathew i in., 2020).
Wynika to głównie z wysokiej zawartości seskwiterpenów, takich jak β-caryophyllene i selineny, które oddziałują na receptory węchowe wielu owadów. Badania laboratoryjne oraz eksperymenty terenowe pokazały, że manuka może być skuteczna przeciwko komarom, muchom oraz niektórym gatunkom kleszczy. Choć czas działania jest krótszy niż w przypadku syntetycznych repelentów, manuka stanowi naturalną, przyjemnie pachnącą alternatywę, szczególnie w mieszankach z cytronellą, eukaliptusem cytrynowym czy geranium.
Manuka zastosowanie w aromaterapii
Ze względu na unikalny skład chemiczny, znajduje on zastosowanie w aromaterapii, choć większość danych pochodzi z badań in vitro, więc konieczne są dalsze potwierdzenia kliniczne.
Jeśli interesuje Cię wysokiej jakości olejek eteryczny z tej rośliny, zobacz nasz olejek Manuka (Leptospermum scoparium) pochodzący z Australii, ceniony za wysoki udział seskwiterpenów i łagodny profil aromatyczny.
Wsparcie układu oddechowego
Aromaterapia wykorzystuje właściwości oczyszczające powietrze olejku manuka poprzez dyfuzję lub inhalację. Składniki olejku mogą wspierać redukcję uczucia zatkania nosa i łagodzenie dyskomfortu w górnych drogach oddechowych. Dzięki działaniu antyseptycznemu olejek może wspierać mikrobiologiczną czystość pomieszczeń, co bywa szczególnie przydatne w sezonie jesienno-zimowym.
Manuka zastosowanie w pielęgnacji skóry
W porównaniu do olejku z drzewa herbacianego, manuka wykazuje podobne działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale jest łagodniejsza dla skóry i lepiej tolerowana. Zawarte w nim seskwiterpeny mogą wspierać naturalną regenerację skóry, redukować zaczerwienienia i wspierać komfort skóry problematycznej oraz tłustej. Regularne stosowanie w odpowiednim rozcieńczeniu sprawia, że manuka świetnie sprawdza się w pielęgnacji skóry nastolatków, cery dojrzałej oraz skłonnej do niedoskonałości.
Manuka właściwości na poziomie emocjonalnym
β-caryophyllene, obecny w olejku manuka, oddziałuje na receptory układu endokannabinoidowego, które odpowiadają za regulację stresu, napięcia oraz emocjonalnego komfortu. Dzięki temu aromat olejku może sprzyjać atmosferze relaksu i równowagi. Jego ciepłe, balsamiczne nuty działają uspokajająco, pomagają wyciszyć nagromadzone w ciągu dnia napięcie oraz stworzyć przestrzeń do medytacji czy odprężenia.
Skład chemiczny olejku
Olejek Leptospermum scoparium należy do złożonych chemicznie olejków eterycznych. Zawiera ponad 100 aktywnych związków, które nadają mu szerokie spektrum działania. Różnice geograficzne mają ogromne znaczenie, olejek z Nowej Zelandii cechuje się wyższą zawartością triketonów, natomiast olejek australijski ma wyraźnie wyższą koncentrację seskwiterpenów, które odpowiadają za jego łagodność i głęboki, balsamiczno-ziemisty profil aromatyczny. Seskwiterpeny są znane z właściwości kojących, przeciwutleniających oraz harmonizujących, co sprawia, że olejek australijski jest szczególnie ceniony w aromaterapii emocjonalnej.
Nasz olejek pochodzi z Australii, wyróżnia się na tle odmiany nowozelandzkiej i zawiera:
Triketony:
- Leptospermone – 2,62%
- Flavesone – 1,33%
- Grandiflorone – 0,45%
Seskwiterpeny:
- α-selinene – 14,35%
- β-selinene – 13,65%
- β-caryophyllene – 6,10%
- β-elemene – 5,25%
- cis-calamenene – 9,65%
- delta-cadinene – 3,40%
- α-cubebene – 3,75%
- α-eudesmol – 2,75%
Jak stosować manukę w aromaterapii?
Manuka jest stosowana w aromaterapii głównie poprzez dyfuzję oraz inhalację. Kilka kropli olejku w dyfuzorze pozwala odświeżyć powietrze i stworzyć przyjemną atmosferę w pomieszczeniu.
W pielęgnacji skóry olejek z manuki stosuje się wyłącznie po rozcieńczeniu w oleju bazowym. Może być składnikiem mieszanek do skóry problematycznej lub wymagającej oczyszczenia.
Podsumowanie
Manuka (Leptospermum scoparium) to olejek eteryczny o złożonym składzie chemicznym, w którym kluczową rolę odgrywają triketony oraz seskwiterpeny. To właśnie ich obecność odpowiada za szerokie spektrum właściwości opisywanych w badaniach laboratoryjnych oraz praktyce aromaterapeutycznej.
Znajduje on zastosowanie przede wszystkim w aromaterapii przestrzeni, pielęgnacji skóry oraz pracy z napięciem i stresem. Jego ziołowo-balsamiczny, ciepły aromat sprawia, że jest dobrze tolerowany i często wybierany jako alternatywa dla bardziej intensywnych olejków, takich jak drzewo herbaciane.
Choć większość dostępnych badań ma charakter przedkliniczny, ich wyniki wskazują na istotny potencjał bioaktywny manuki. W praktyce aromaterapii ceniona jest za połączenie działania oczyszczającego, wspierającego oraz łagodnego profilu zapachowego, co czyni ją wszechstronnym olejkiem do codziennego zastosowania.
Gdzie kupić olejek z manuki?
Jeśli chcesz wykorzystać właściwości opisane w tym artykule w aromaterapii, wybierz wysokiej jakości olejek eteryczny o znanym pochodzeniu i składzie. Sprawdź: Olejek Manuka (Leptospermum scoparium) AromatherapyOils – 100% czysty olejek eteryczny zweryfikowany przez certyfikowanego aromaterapeutę klinicznego NAHA.
Jeżeli szukasz innych olejków z Australii, zobacz nasz zestaw zawierający 7 unikalnych olejków, każdy o pojemności 5 ml.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Do czego służy manuka?
Olejek stosuje się w aromaterapii, pielęgnacji skóry, redukcji stresu, wspieraniu odporności oraz jako naturalny repelent.
Czy olejek działa na trądzik?
Tak, olejek może wspierać pielęgnację skóry trądzikowej dzięki działaniu przeciwbakteryjnemu wobec Propionibacterium acnes.
Czy można stosować olejek z manuki na skórę?
Tak, ale zawsze w rozcieńczeniu w oleju nośnikowym. Dowiedz się jak stosować olejki eteryczne i przeczytaj nasz artykuł: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne?
Czy olejek jest bezpieczny?
Przy stosowaniu zgodnym z zasadami aromaterapii olejek jest bezpieczny. Nie zaleca się stosowania u niemowląt oraz w pierwszym trymestrze ciąży.
Autorzy:
mgr Barbara Szczypiorska-Semik – psycholog (SWPS), psychoaromaterapeuta
Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny NAHA (NCCA)
Źródła naukowe:
Maddocks-Jennings, J.M. Wilkinson, D. Shillington, H. Cavanagh. (2005). A fresh look at manuka and kanuka essential oils from New Zealand, International Journal of Aromatherapy. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0962456205000378
Mathew, C., Tesfaye, W., Rasmussen, P., Peterson, G. M., Bartholomaeus, A., Sharma, M., & Thomas, J. (2020). Mānuka oil—A review of antimicrobial and other medicinal properties. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7694078/
Lis-Balchin M. (2006). Aromatherapy science – a guide for healthcare professionals. Pharmaceutical Press, London
Chen CC, Yan SH, Yen MY, Wu PF, Liao WT, Huang TS, Wen ZH, David Wang HM. Investigations of kanuka and manuka essential oils for in vitro treatment of disease and cellular inflammation caused by infectious microorganisms. J Microbiol Immunol Infect. 2016 Feb;49(1):104-11. doi: 10.1016/j.jmii.2013.12.009. Epub 2014 Feb 28. PMID: 24582465.
Kwon OS, Jung SH, Yang BS. Topical Administration of Manuka Oil Prevents UV-B Irradiation-Induced Cutaneous Photoaging in Mice. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:930857. doi: 10.1155/2013/930857. Epub 2013 May 26. PMID: 23762170; PMCID: PMC3677636.
Salvatore Battaglia (2020). The complete guide to aromatherapy – third edition. Black Pepper Creative Brisbane
Shirley Price, Len Price, Penny Price (2020) Aromatherapy for Health Professionals – fifth edition, Elsevier
Jürgen Reichling, Christine Koch, Elisabeth Stahl-Biskup, Cornelia Sojka, Paul Schnitzler (2005) Virucidal Activity of a β-Triketone-Rich Essential Oil of Leptospermum scoparium (Manuka Oil) Against HSV-1 and HSV-2 in Cell Culture. DOI: 10.1055/s-2005-873175
Noel G Porter, Alistair L Wilkins (1999). Chemical, physical and antimicrobial properties of essential oils of Leptospermum scoparium and Kunzea ericoides. https://doi.org/10.1016/S0031-9422(98)00548-2