Frankincense i gatunki Boswellia – różnice między carterii, serrata, sacra i frereana

Frankincense i Boswellia – szybka odpowiedź

Frankincense należy do najstarszych i najbardziej cenionych surowców aromatycznych wykorzystywanych w aromaterapii, perfumerii i praktykach duchowych. Jego charakterystyczny, żywiczno-drzewny aromat stosowano już tysiące lat temu w rytuałach religijnych, medytacji i tradycyjnych praktykach pielęgnacyjnych. Współcześnie gatunki Boswellia są analizowane przede wszystkim pod kątem profilu chemicznego, różnic zapachowych oraz zastosowania w aromaterapii i kosmetyce naturalnej.

W tym artykule omawiamy historię kadzidłowca, różnice między gatunkami Boswellia, sposób powstawania olejku eterycznego, skład chemiczny, profil aromatyczny, zastosowania w aromaterapii i pielęgnacji skóry oraz źródła naukowe dotyczące tego surowca.

Historia i kulturowe znaczenie kadzidłowca

Nazwa „frankincense” pochodzi od starofrancuskiego wyrażenia „franc encens”, oznaczającego „szlachetne, wysokiej jakości kadzidło”. W Europie surowiec ten był znany już w średniowieczu, kiedy wykorzystywano go w ceremoniach religijnych, rytuałach oczyszczających oraz praktykach kontemplacyjnych. Najbardziej znane odniesienie do kadzidła to biblijna opowieść o Trzech Mędrcach, którzy ofiarowali je nowonarodzonemu Jezusowi.

W starożytnym Egipcie żywicę Boswellia stosowano m.in. w balsamowaniu mumii, perfumerii i kadzidłach rytualnych. W tradycyjnej medycynie chińskiej i ajurwedyjskiej używano przede wszystkim preparatów z żywicy Boswellia, a nie samego olejku eterycznego. To ważne rozróżnienie, ponieważ żywica, ekstrakt i olejek eteryczny różnią się składem chemicznym oraz zakresem zastosowania.

Jak powstaje olejek eteryczny z Boswellia?

Olejek eteryczny z Boswellia powstaje z żywicy drzew kadzidłowca. Po nacięciu kory z drzewa wypływa mleczna żywica, która z czasem twardnieje i tworzy charakterystyczne grudki określane jako „łzy kadzidłowca”. Następnie żywica jest zbierana, sortowana, oczyszczana i poddawana destylacji parowej.

Podczas destylacji do olejku przechodzą głównie lekkie, lotne związki aromatyczne, takie jak monoterpeny i seskwiterpeny. Cięższe składniki, m.in. kwasy bosweliowe, pozostają w żywicy lub ekstraktach żywicznych. Dlatego olejek eteryczny, surowa żywica i ekstrakt z Boswellia nie powinny być traktowane jako produkty o takim samym składzie.

Olejek eteryczny, żywica i ekstrakt Boswellia – najważniejsze różnice

Najczęściej opisywane gatunki Boswellia

Boswellia carterii – świeży, żywiczno-cytrusowy profil

Boswellia carterii występuje głównie w Somalii, Etiopii i Omanie. Olejek eteryczny z tego gatunku jest często opisywany jako świeży, lekko cytrusowy, balsamiczny i żywiczny. W profilu chemicznym często pojawiają się monoterpeny, takie jak α-pinen, limonen, p-cymen, myrcen, sabinen i β-pinen.

Ze względu na swój lżejszy aromat Boswellia carterii bywa wybierana do kompozycji relaksacyjnych, medytacyjnych, kosmetycznych i perfumeryjnych. Jeśli chcesz zobaczyć konkretny produkt z tego gatunku, sprawdź Boswellia carterii w sklepie AromatherapyOils.

Uwaga naukowa: w olejku eterycznym z Boswellia nie występują kwasy bosweliowe w istotnych ilościach. Są to związki ciężkie i nielotne, dlatego nie przechodzą do olejku podczas destylacji parowej. Występują przede wszystkim w żywicy i ekstraktach żywicznych (Ammon, 2006).

Boswellia serrata – ciepły, balsamiczny i ziemisty profil

Boswellia serrata to gatunek kadzidłowca pochodzący głównie z Indii. W olejku eterycznym z tego gatunku często opisywane są takie związki jak α-thujen, α-pinen, sabinen, Δ³-karen i limonen. Aromat Boswellia serrata jest zwykle cieplejszy, bardziej ziemisty, balsamiczny i stabilizujący.

Ten gatunek jest często wybierany do kompozycji orientalnych, medytacyjnych, żywicznych i perfumeryjnych. Dobrze łączy się z olejkami drzewnymi, korzennymi, cytrusowymi i żywicznymi. Jeśli interesuje Cię wariant produktowy, zobacz Boswellia serrata w sklepie AromatherapyOils.

Boswellia sacra – elegancki, szlachetny aromat

Boswellia sacra występuje m.in. w Omanie, Jemenie i Somalii. Często uznawana jest za jedną z najbardziej cenionych odmian kadzidłowca. Jej profil aromatyczny bywa opisywany jako elegancki, cytrusowo-żywiczny, czysty i wyrafinowany.

Ze względu na swój charakter Boswellia sacra jest ceniona w perfumerii naturalnej, kompozycjach medytacyjnych i produktach inspirowanych tradycyjnymi rytuałami kadzidlanymi.

Boswellia frereana – świeża i lekko słodka odmiana

Boswellia frereana pochodzi głównie z Somalii. Żywica tego gatunku znana jest jako „maydi”. Aromat bywa określany jako świeży, lekko cytrusowy, subtelnie słodki i bardziej perfumeryjny niż klasycznie żywiczny.

Boswellia frereana jest ceniona w kompozycjach premium, perfumach naturalnych oraz mieszankach, w których potrzebny jest jaśniejszy, bardziej przestrzenny akcent żywiczny.

Inne gatunki Boswellia stosowane do destylacji

• Boswellia papyrifera
• Boswellia rivae
• Boswellia neglecta
• Boswellia dalzielii

Każdy gatunek różni się profilem chemicznym, pochodzeniem, aromatem i zastosowaniem w aromaterapii. Z tego powodu określenie „frankincense” nie zawsze oznacza dokładnie ten sam surowiec. W praktyce warto zwracać uwagę na nazwę botaniczną, pochodzenie oraz profil zapachowy konkretnego olejku.

Boswellia carterii, serrata, sacra i frereana – tabela porównawcza

Który gatunek Boswellia wybrać?

Wybór gatunku Boswellia zależy przede wszystkim od tego, jakiego profilu aromatycznego szukasz. Nie ma jednej „najlepszej” odmiany — każda ma nieco inny charakter i sprawdza się w innych typach kompozycji.

Skład chemiczny olejków z Boswellia

Olejki eteryczne z Boswellia zawierają przede wszystkim lotne związki aromatyczne, głównie monoterpeny i seskwiterpeny. To właśnie one odpowiadają za zapach, lotność i profil aromaterapeutyczny poszczególnych gatunków.

Do związków często opisywanych w olejkach z Boswellia należą m.in. α-pinen, limonen, sabinen, β-pinen, myrcen, p-cymen, α-thujen i Δ³-karen. Ich proporcje mogą różnić się w zależności od gatunku, pochodzenia żywicy, warunków środowiskowych, sezonu zbioru i sposobu destylacji.

Dominujące związki w Boswellia carterii

• α-pinen
• limonen
• p-cymen
• myrcen
• sabinen
• β-pinen

Dominujące związki w Boswellia serrata

• α-thujen
• α-pinen
• sabinen
• Δ³-karen
• limonen

W badaniach laboratoryjnych związki obecne w olejkach z Boswellia analizuje się m.in. pod kątem aktywności antyoksydacyjnej, przeciwbakteryjnej i przeciwzapalnej, przy czym część danych pochodzi z badań in vitro. Nie należy więc automatycznie przenosić tych wyników na działanie gotowego produktu stosowanego przez człowieka.

Czy olejek eteryczny z Boswellia zawiera kwasy bosweliowe?

Nie. Kwasy bosweliowe, w tym AKBA i KBA, są związkami ciężkimi i nielotnymi. Nie przechodzą do olejku eterycznego w procesie destylacji parowej. Występują przede wszystkim w żywicy oraz ekstraktach żywicznych.

To jedna z najważniejszych różnic między olejkiem eterycznym z Boswellia a ekstraktem z żywicy. Olejek jest produktem aromatycznym, bogatym w związki lotne. Ekstrakt z żywicy zawiera natomiast inne frakcje chemiczne, w tym związki nielotne.

Zastosowanie gatunków Boswellia w aromaterapii

W aromaterapii olejki z Boswellia są cenione głównie za głęboki, żywiczno-drzewny aromat. Mogą być stosowane w dyfuzji, inhalatorach osobistych, kompozycjach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu oraz w mieszankach do praktyk medytacyjnych i relaksacyjnych.

Najczęściej opisywane zastosowania aromatyczne obejmują:

• tworzenie atmosfery sprzyjającej wyciszeniu,
• wspieranie praktyk medytacyjnych i oddechowych,
• budowanie kompozycji o charakterze żywicznym, duchowym i orientalnym,
• łączenie z olejkami cytrusowymi, drzewnymi, korzennymi i kwiatowymi,
• stosowanie w perfumerii naturalnej jako nuta bazowa lub utrwalająca.

Różnice w zastosowaniu aromaterapeutycznym

Boswellia carterii najlepiej sprawdza się, gdy potrzebujesz:

• aromatu sprzyjającego spokojowi i relaksowi,
• lżejszej, żywiczno-cytrusowej nuty,
• olejku do kompozycji medytacyjnych, jogowych i pielęgnacyjnych,
• akcentu łączącego się dobrze z olejkami cytrusowymi, lawendą, cedrem i mirrą.

Boswellia serrata jest dobrym wyborem do:

• kompozycji o głębokim, ciepłym i stabilizującym aromacie,
• mieszanek orientalnych i żywicznych,
• praktyk duchowych, medytacji i jogi,
• kompozycji z paczulą, cedrem, mirrą, przyprawami i cytrusami.

Gatunki Boswellia w pielęgnacji skóry

Olejki eteryczne z Boswellia bywają wykorzystywane także w kosmetyce naturalnej, szczególnie w odpowiednio rozcieńczonych mieszankach olejowych, balsamach, kremach i formulacjach pielęgnacyjnych. W tym kontekście najczęściej omawia się potencjał antyoksydacyjny, przeciwbakteryjny i wspierający komfort skóry.

Boswellia carterii jest często wybierana do mieszanek pielęgnacyjnych ze względu na lżejszy, świeższy profil zapachowy. Boswellia serrata również może pojawiać się w kosmetycznych kompozycjach aromatycznych, ale częściej pełni rolę składnika zapachowego o cieplejszym, bardziej ziemistym charakterze.

Praktyczne zasady rozcieńczania, dyfuzji, inhalacji i stosowania miejscowego znajdziesz w osobnym poradniku: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne? Dyfuzja, inhalacja i stosowanie miejscowe.

Różnice w pielęgnacji skóry: Boswellia carterii vs. Boswellia serrata

Boswellia carterii bywa częściej wybierana do mieszanek pielęgnacyjnych, zwłaszcza wtedy, gdy zależy nam na lżejszym, żywiczno-cytrusowym profilu aromatycznym. Zawiera m.in. α-pinen, limonen i myrcen, które są opisywane w literaturze w kontekście aktywności antyoksydacyjnej i przeciwbakteryjnej badanej in vitro.

Boswellia serrata również może być stosowana w kosmetycznych kompozycjach zapachowych, ale jej profil chemiczny i aromatyczny jest zwykle bardziej ziemisty, ciepły i stabilizujący. Częściej wybierana jest do mieszanek orientalnych, medytacyjnych i perfumeryjnych.

Podsumowanie różnic: Boswellia carterii bywa częściej wybierana do lżejszych mieszanek aromaterapeutycznych i pielęgnacyjnych, natomiast Boswellia serrata częściej pojawia się w kompozycjach o charakterze orientalnym, balsamicznym i „uziemiającym”.

Z czym łączyć gatunki Boswellia?

Olejki eteryczne z Boswellia dobrze komponują się z wieloma grupami aromatycznymi. Dzięki temu są cenione zarówno w aromaterapii, jak i w perfumerii naturalnej.

Mieszanki AromatherapyOils zawierające Boswellia

Gatunki Boswellia dobrze łączą się z olejkami cytrusowymi, drzewnymi, korzennymi, kwiatowymi i żywicznymi. W kompozycjach AromatherapyOils znajdziesz je m.in. w poniższych mieszankach:

• Yoga & Zen – blend czystych olejków eterycznych stworzony z myślą o jodze, medytacji, wyciszeniu i budowaniu spokojnej atmosfery.
• Peaceful Mind – ziemisto-żywiczno-kwiatowy aromat, który w dyfuzji lub inhalatorze może wspierać odprężenie i relaks po długim dniu.
• Frankincense & Myrrh – ciepła, żywiczno-drzewna kompozycja kadzidła, mirry, cedru i słodkiej pomarańczy.
• Spicy Oriental – orientalna, korzenno-drzewna mieszanka inspirowana aromatami Bliskiego Wschodu.
• Just Oriental – głęboki, orientalny aromat przypominający indyjskie kadzidełka.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy Frankincense to to samo co Boswellia?

Frankincense to nazwa żywicy kadzidłowca oraz produktów aromatycznych pozyskiwanych z drzew rodzaju Boswellia. Boswellia to nazwa botaniczna rodzaju roślin, do którego należą różne gatunki, m.in. Boswellia carterii, Boswellia serrata, Boswellia sacra i Boswellia frereana.

Czy olejek eteryczny z Boswellia zawiera kwasy bosweliowe?

Nie. Kwasy bosweliowe są nielotne, dlatego nie przechodzą do olejku eterycznego podczas destylacji parowej. Występują przede wszystkim w żywicy i ekstraktach z żywicy Boswellia.

Jaka jest różnica między Boswellia carterii a Boswellia serrata?

Boswellia carterii ma zwykle jaśniejszy, świeższy i bardziej żywiczno-cytrusowy profil. Boswellia serrata jest częściej opisywana jako cieplejsza, bardziej ziemista, balsamiczna i stabilizująca.

Który gatunek Boswellia wybrać do medytacji?

Do medytacji często wybierane są Boswellia serrata, Boswellia sacra i Boswellia carterii. Boswellia serrata daje bardziej ziemisty i głęboki aromat, Boswellia sacra bardziej elegancki i szlachetny, a Boswellia carterii świeższy i lżejszy.

Czy Boswellia carterii jest lepsza od Boswellia serrata?

Nie ma jednej lepszej odmiany. Boswellia carterii bywa częściej wybierana do lżejszych mieszanek relaksacyjnych i pielęgnacyjnych, natomiast Boswellia serrata lepiej sprawdza się w kompozycjach orientalnych, balsamicznych i medytacyjnych.

Czy olejek z Boswellia można stosować na skórę?

Olejek eteryczny z Boswellia może być stosowany na skórę wyłącznie po odpowiednim rozcieńczeniu. Szczegółowe zasady znajdziesz w poradniku: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne? Dyfuzja, inhalacja i stosowanie miejscowe.

Jaki zapach ma Frankincense?

Frankincense ma aromat żywiczny, balsamiczny, drzewny, czasem lekko cytrusowy, ziemisty lub słodkawy. Dokładny zapach zależy od gatunku Boswellia, pochodzenia żywicy i metody destylacji.

Z czym łączyć olejki z Boswellia?

Olejki z Boswellia dobrze łączą się z cytrusami, cedrem, sandałowcem, mirrą, lawendą, neroli, paczulą, ylang ylang, kardamonem, imbirem i innymi olejkami żywicznymi, drzewnymi oraz korzennymi.

Autorzy:

mgr Barbara Szczypiorska-Semik – psycholog (SWPS), psychoaromaterapeuta

Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny NAHA (NCCA)

Źródła naukowe:

Ammon, H. P. T. Boswellic acids in chronic inflammatory diseases. Planta Medica, Planta Med 2006; 72(12): 1100–1116. DOI: 10.1055/s-2006-947227

Obiștioiu D, Hulea A, Cocan I, Alexa E, Negrea M, Popescu I, Herman V, Imbrea IM, Heghedus-Mindru G, Suleiman MA, et al. Boswellia Essential Oil: Natural Antioxidant as an Effective Antimicrobial and Anti-Inflammatory Agent. Antioxidants. 2023; 12(10):1807. https://doi.org/10.3390/antiox12101807

Moussaieff A, Shein NA, Tsenter J, Grigoriadis S, Simeonidou C, Alexandrovich AG, Trembovler V, Ben-Neriah Y, Schmitz ML, Fiebich BL, Munoz E, Mechoulam R, Shohami E. Incensole acetate: a novel neuroprotective agent isolated from Boswellia carterii. J Cereb Blood Flow Metab. 2008 Jul;28(7):1341-52. doi: 10.1038/jcbfm.2008.28. Epub 2008 Apr 16. PMID: 18414499.

Guimarães AG, Quintans JS, Quintans LJ Jr. Monoterpenes with analgesic activity – a systematic review. Phytother Res. 2013 Jan;27(1):1-15. doi: 10.1002/ptr.4686. Epub 2012 Apr 12. PMID: 23296806.

Yang SA, Jeon SK, Lee EJ, Shim CH, Lee IS. Comparative study of the chemical composition and antioxidant activity of six essential oils and their components. Nat Prod Res. 2010;24(2):140-51. doi: 10.1080/14786410802496598. PMID: 20077307.

Moussaieff A, Shohami E, Kashman Y, Fride E, Schmitz ML, Renner F, Fiebich BL, Munoz E, Ben-Neriah Y, Mechoulam R. Incensole acetate, a novel anti-inflammatory compound isolated from Boswellia resin, inhibits nuclear factor-kappa B activation. Mol Pharmacol. 2007 Dec;72(6):1657-64. doi: 10.1124/mol.107.038810. Epub 2007 Sep 25. PMID: 17895408.

Battaglia S. (2018), The Complete Guide to Aromatherapy, Vol. 1, Foundations and Materia Medica, Third Edition.

Tisserand, R., i Young, R. (2014). Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals (2nd ed.). Churchill Livingstone.