Olejki eukaliptusowe, rodzaje i ich właściwości

W skrócie: W tym artykule porównujemy 5 popularnych olejków eukaliptusowych (Eucalyptus citriodora, radiata, globulus, polybractea oraz dives) i pokazujemy, czym różnią się składem, aromatem oraz zastosowaniem. Jeśli szukasz zasad bezpiecznego stosowania olejków eterycznych (dyfuzja, inhalacja, stosowanie miejscowe), zobacz poradnik: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne? Dyfuzja, inhalacja i stosowanie miejscowe.

Olejek eteryczny eukaliptusowy wyróżnia się intensywnym, kamforowym aromatem, który może się różnić składem oraz zapachem w zależności od gatunku eukaliptusa, z którego jest pozyskiwany. Na świecie istnieje ponad 700 odmian tej rośliny, jednak olejek eteryczny uzyskuje się jedynie z około 500 z nich. W poniższym artykule porównamy pięć rodzajów olejków eukaliptusowych, różniących się składem, intensywnością aromatu oraz właściwościami. Dbamy o dokładne monitorowanie składu chemicznego naszych olejków, ponieważ zawartość substancji aktywnych zależy od wielu czynników, takich jak pochodzenie rośliny, warunki klimatyczne, czas zbiorów czy metoda destylacji. Najbardziej charakterystycznym związkiem występującym w olejkach eukaliptusowych jest 1,8-cyneol, znany również jako „eukaliptol”, którego stężenie różni się w zależności od odmiany i odpowiada on za charakterystyczny zapach olejku. Do najpopularniejszych gatunków eukaliptusa należą Eucalyptus globulus i Eucalyptus radiata, natomiast mniej znane, lecz równie cenne terapeutycznie odmiany to Eucalyptus citriodora oraz najmocniejszy pod względem zawartości eukaliptolu Eucalyptus polybractea. Ostatnią odmianą stosowaną w aromaterapii jest Eucalyptus dives.

Olejek eukaliptusowy, pozyskiwany metodą destylacji parowej z liści eukaliptusa, pochodzi z Australii, gdzie od wieków był wykorzystywany przez Aborygenów jako naturalny środek leczniczy na gorączkę, infekcje, rany, bóle oraz przeziębienia. Różne odmiany eukaliptusa są również uprawiane z powodzeniem w Republice Południowej Afryki oraz w Hiszpanii, z uwagi na zbliżony klimat. Dzięki wysokiej zawartości 1,8-cyneolu (eukaliptolu), olejek ten jest szczególnie ceniony za swoje właściwości wspomagające zdrowie układu oddechowego – działa przeciwdrobno-ustrojowo, ułatwia oddychanie i przynosi ulgę przy przeziębieniu. Ponadto wykazuje silne działanie przeciwzapalne i antyseptyczne, pomagając zmniejszyć zaczerwienienia, obrzęki oraz ból, przyspieszając jednocześnie gojenie się ran. Jego właściwości antyoksydacyjne skutecznie chronią organizm przed wolnymi rodnikami. Ponadto jego intensywny zapach ma właściwości pobudzające oraz stymulujące umysł. Olejek eukaliptusowy znajduje także zastosowanie jako naturalny środek odstraszający owady, a ze względu na swoje działanie bakteriobójcze i odświeżające, jest często wykorzystywany w domowych środkach czystości oraz preparatach dezynfekujących.

Bezpieczeństwo stosowania – czy olejek eukaliptusowy można stosować u dzieci?

Bezpieczeństwo stosowania olejków eukaliptusowych u dzieci wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza w przypadku odmian bogatych w 1,8-cyneol (eukaliptol), takich jak Eucalyptus globulus, Eucalyptus radiata czy Eucalyptus polybractea. Związek ten może działać drażniąco na wrażliwe drogi oddechowe, a u małych dzieci w rzadkich przypadkach wywołać odruchowy skurcz oskrzeli lub przejściowe trudności w oddychaniu.

W literaturze aromaterapeutycznej szczególną ostrożność zaleca się zwłaszcza u dzieci poniżej 6 roku życia. W niniejszym opracowaniu przyjmujemy bardziej konserwatywną granicę 8. roku życia dla intensywnych chemotypów bogatych w 1,8-cyneol, co wynika z faktu, że proces dojrzewania strukturalnego i funkcjonalnego układu oddechowego trwa przez pierwsze lata dzieciństwa. Granica ta ma charakter prewencyjny i zwiększa margines bezpieczeństwa, nie stanowi jednak jednolitego standardu międzynarodowego.

U dzieci powyżej 8. roku życia olejki eukaliptusowe mogą być stosowane wyłącznie w odpowiednim rozcieńczeniu, przez krótki czas i z unikaniem aplikacji w okolicy twarzy. W przypadku astmy, alergii lub chorób układu oddechowego wskazana jest konsultacja lekarska.

W praktyce aromaterapeutycznej jako alternatywa dla odmian bogatych w 1,8-cyneol bywa wskazywany olejek eukaliptus cytrynowy- Eucalyptus citriodora. Zawiera on głównie cytronellal i nie wykazuje typowego działania drażniącego na drogi oddechowe charakterystycznego dla cineolu. Należy jednak pamiętać, że cytronellal może działać drażniąco na skórę, dlatego również ten olejek wymaga odpowiedniego rozcieńczenia i ostrożności w stosowaniu u dzieci.

Rodzaje olejków eukaliptusowych i ich właściwości

Eukaliptus Cytrynowy (Eucalyptus citriodora)

Eukaliptus Cytrynowy (Eucalyptus citriodora) wyróżnia się wyjątkowym składem chemicznym, który odróżnia go od innych odmian eukaliptusa. Zawiera ponad 80% cytronellalu, naturalnego związku znanego ze swoich właściwości przeciwinfekcyjnych, przeciwzapalnych oraz odstraszających owady. W przeciwieństwie do tradycyjnych olejków eukaliptusowych, zawartość eukaliptolu (1,8-cyneolu) w tym olejku jest śladowa lub całkowicie nieobecna, w zależności od regionu uprawy i warunków klimatycznych. Dzięki temu bywa łagodniejszą alternatywą dla osób wrażliwych na eukaliptol i w praktyce aromaterapeutycznej jest często wybierany w rodzinach z dziećmi, zawsze z uwzględnieniem wieku i sposobu użycia.

Kluczowe składniki:

• Cytronellal: główny składnik o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwinfekcyjnym i odstraszającym owady.
• Cytronellol: działa antyseptycznie, wspomaga regenerację skóry i działa relaksująco.
• Isopulegol: zapewnia efekt chłodzenia, działa przeciwbakteryjnie i przeciwskurczowo, wspiera oddychanie i łagodzi zmęczenie mięśni.

Właściwości olejku z eukaliptusa cytrynowego

• Działanie przeciwinfekcyjne: wspiera odporność, pomaga w infekcjach dróg oddechowych.
• Naturalny repelent: odstrasza komary, kleszcze i inne owady, może być używany w sprayach i świecach ochronnych.
• Łagodzenie bólu i napięcia mięśniowego: działa relaksująco, pomaga przy bólach głowy i mięśni.
• Odświeżający aromat: wspiera koncentrację, pomaga redukować stres i wspiera dobre samopoczucie.
• Łagodniejszy wybór w rodzinach z dziećmi: dzięki śladowej/zerowej zawartości eukaliptolu bywa lepiej tolerowany; zawsze z uwzględnieniem wieku i sposobu użycia.
• Wykorzystanie w domowych środkach czystości: działa antybakteryjnie i odświeża powietrze.

Eukaliptus Radiata (Eucalyptus radiata)

Eukaliptus Radiata (Eucalyptus radiata) to jedna z bardziej delikatnych odmian eukaliptusa, choć nadal bogata w eukaliptol (1,8-cyneol), którego zawartość wynosi od 60% do nawet 80%. Dzięki temu olejek ten wspiera komfort oddychania, działa przeciwdrobnoustrojowo oraz pobudza koncentrację. Choć często uznawany za łagodniejszą alternatywę dla Eucalyptus globulus, jego wysoka zawartość eukaliptolu sprawia, że nie jest zalecany dla małych dzieci, gdyż może powodować podrażnienia układu oddechowego.

Kluczowe składniki:

• 1,8-Cineol (Eukaliptol): składnik o działaniu antybakteryjnym, przeciwwirusowym i wspierającym drogi oddechowe.
• α-Terpineol: działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i relaksująco.
• Limonene: wykazuje właściwości przeciwzapalne i energetyzujące, wspiera koncentrację.
• α-Pinene: działa antyseptycznie, przeciwzapalnie i wspomaga drogi oddechowe.

Właściwości olejku Eucalyptus radiata

• Wsparcie układu oddechowego: idealny do inhalacji, pomaga przy katarze i infekcjach górnych dróg oddechowych.
• Oczyszczający i odświeżający aromat: świeży, lekko cytrusowo-kwiatowy zapach wspiera koncentrację i poprawia nastrój.
• Działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe: skuteczny w aromaterapii, dezynfekcji powietrza i jako składnik naturalnych środków czystości.
• Łagodniejszy dla skóry niż Eucalyptus globulus: często stosowany w olejkach do masażu, ale nadal wymaga odpowiedniego rozcieńczenia.

Eukaliptus Globulus (Eucalyptus globulus)

Eukaliptus Globulus (Eucalyptus globulus), czyli eukaliptus gałkowy, to jedna z najbardziej znanych i cenionych odmian eukaliptusa stosowanych w aromaterapii. Ten olejek eteryczny jest pozyskiwany z liści metodą destylacji parowej i charakteryzuje się świeżym, intensywnym, drzewno-kamforowym aromatem. Dzięki wysokiej zawartości 1,8-cyneolu (eukaliptolu), która wynosi od 60% do nawet 85%, Eucalyptus globulus jest szczególnie ceniony za właściwości udrażniające drogi oddechowe, antybakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwzapalne.

Kluczowe składniki:

• 1,8-Cineol (Eukaliptol): główny składnik o silnym działaniu antybakteryjnym, przeciwwirusowym i udrażniającym drogi oddechowe.
• α-Pinene: wspiera oddychanie; działa przeciwzapalnie, antyseptycznie i rozkurczowo.
• α-Terpineol: właściwości relaksujące, antyseptyczne i regenerujące.
• p-Cymene: działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne.

Właściwości olejku Eucalyptus globulus

• Wsparcie układu oddechowego: pomaga przy przeziębieniu, katarze i kaszlu.
• Działanie oczyszczające i odświeżające: wspiera higienę powietrza w domu.
• Pobudza umysł i koncentrację: świeży aromat pomaga redukować zmęczenie psychiczne.
• Zastosowanie w aromaterapii: powszechny wybór do dyfuzorów i inhalacji.
• Naturalny składnik środków czystości: używany w domowych sprayach dezynfekujących.
• Łagodzenie bólu i napięcia mięśniowego: rozcieńczony może przynieść ulgę przy masażu lub kąpieli.
• Wspiera zdrowie skóry: może wspomagać pielęgnację drobnych skaleczeń i podrażnień (po rozcieńczeniu).

Eukaliptus Blue Mallee (Eucalyptus polybractea)

Eukaliptus Blue Mallee (Eucalyptus polybractea) to jedna z najbardziej intensywnych odmian eukaliptusa, charakteryzująca się bardzo wysoką zawartością eukaliptolu (1,8-cyneolu) – aż do 92%. Dzięki temu jest to najmocniejszy olejek eukaliptusowy o silnym profilu wspierającym drogi oddechowe i odświeżającym aromacie.

Kluczowe składniki:

• 1,8-Cineol (Eukaliptol): właściwości antyseptyczne, udrażniające drogi oddechowe.
• p-Cymene: działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne.
• Limonene: działanie przeciwzapalne, przeciwwirusowe, wspiera regenerację skóry.
• α-Pinene: właściwości antyseptyczne, przeciwzapalne i rozkurczowe.

Właściwości olejku Eucalyptus polybractea

• Silne wsparcie dla układu oddechowego: często wybierany przy przeziębieniach i zapaleniu zatok.
• Działanie przeciwwirusowe i antybakteryjne: do aromaterapii, dezynfekcji powietrza i inhalacji.
• Odświeżający, energetyzujący zapach: pobudza umysł i wspiera koncentrację.
• Łagodzenie bólu i napięcia mięśniowego: rozcieńczony może wspierać komfort mięśni.
• Silne oczyszczanie powietrza: pomaga neutralizować nieprzyjemne zapachy i wspiera świeżość przestrzeni.

Eukaliptus Miętowy (Eucalyptus dives)

Eukaliptus Miętowy (Eucalyptus dives) ma świeży, miętowo-kamforowy aromat z delikatnymi cytrynowymi nutami. Jest intensywny i energetyzujący. W przeciwieństwie do odmian bogatych w eukaliptol, eukaliptus miętowy zawiera wysokie stężenia piperitonu oraz α-phellandrenu, co nadaje mu unikalne właściwości.

Kluczowe składniki:

• Piperitone: mentolowy aromat; działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, wspiera oczyszczanie dróg oddechowych.
• α-Phellandrene: właściwości przeciwzapalne, przeciwgrzybicze i stymulujące.
• p-Cymene: działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne.
• Terpinen-4-ol: właściwości antybakteryjne, przeciwgrzybicze i łagodzące podrażnienia skóry.
• 1,8-Cineol (Eukaliptol): zawarty w śladowych ilościach.

Właściwości olejku Eucalyptus dives

• Wykrztuśne: wspiera usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych.
• Mukolityczne: pomaga rozrzedzać śluz.
• Przeciwbólowe: rozcieńczony może wspierać relaksację mięśni.
• Obkurczające: może wspierać zmniejszanie przekrwienia błon śluzowych.
• Przeciwzapalne: związki zawierające piperiton mogą wspierać komfort układu oddechowego.

Podsumowanie – wybierz idealny olejek eukaliptusowy dla siebie

Olejki eukaliptusowe, mimo różnic w składzie chemicznym, intensywności zapachu i sile działania, mają jedno wspólne – szerokie spektrum właściwości. Każdy z nich może wspierać komfort oddychania, wykazywać działanie przeciwdrobnoustrojowe oraz pomagać w poprawie koncentracji i odświeżaniu powietrza.

• Eukaliptus Cytrynowy (Eucalyptus citriodora): łagodniejszy wybór w rodzinach z dziećmi; właściwości przeciwinfekcyjne i odstraszające owady.
• Eukaliptus Radiata (Eucalyptus radiata): świeży, cytrusowy profil; często wybierany do inhalacji i dyfuzji.
• Eukaliptus Globulus (Eucalyptus globulus): klasyczny, intensywny olejek eukaliptusowy do wsparcia dróg oddechowych.
• Eukaliptus Blue Mallee (Eucalyptus polybractea): najmocniejszy profil eukaliptolu (do 92%); intensywnie odświeża i wspiera drogi oddechowe.
• Eukaliptus Miętowy (Eucalyptus dives): profil z piperitonem; właściwości wykrztuśne i mukolityczne.

Jak wybrać najlepszy olejek eukaliptusowy?

Zachęcamy do eksperymentowania z różnymi rodzajami, aby znaleźć ten najlepiej dopasowany do indywidualnych potrzeb. Można je stosować:

• W dyfuzorach: do odświeżania powietrza, poprawy koncentracji i dezynfekcji.
• W inhalacjach: dla wsparcia układu oddechowego i komfortu oddychania.
• W mieszankach olejków eterycznych: w połączeniu z innymi olejkami (np. lawendowym, cytrynowym czy miętowym).

Dzięki szerokiemu wachlarzowi właściwości olejki eukaliptusowe mogą stać się elementem domowej apteczki, wspierając codzienne samopoczucie i komfort w okresach zwiększonej podatności na infekcje.

Najczęstsze pytania o olejki eukaliptusowe (FAQ)

Czym różni się Eucalyptus radiata od Eucalyptus globulus?

Oba olejki często zawierają wysoki poziom 1,8-cyneolu (eukaliptolu), ale różnią się profilem aromatu i „odczuciem” zapachu. Eucalyptus globulus bywa bardziej intensywny i kamforowy (choć nie jest to reguła), natomiast Eucalyptus radiata bywa opisywany jako nieco łagodniejszy i świeższy. W praktyce wybór zależy od wrażliwości użytkownika oraz celu zastosowania (np. dyfuzja, inhalacja, mieszanki).

Który olejek eukaliptusowy ma najwięcej eukaliptolu (1,8-cyneolu)?

Najwyższą zawartością 1,8-cyneolu (eukaliptolu) spośród opisanych w artykule wyróżnia się Eucalyptus polybractea (Blue Mallee) – jest to odmiana o bardzo intensywnym, „najmocniejszym” profilu eukaliptusowym.

Czy olejek eukaliptusowy jest bezpieczny dla dzieci?

Stosowanie olejków eukaliptusowych u dzieci wymaga szczególnej ostrożności. Ze względu na zawartość 1,8-cyneolu (eukaliptolu) wiele odmian nie jest zalecanych dla małych dzieci. W tym artykule wskazujemy, że klasyczne olejki eukaliptusowe (bogate w eukaliptol) nie są rekomendowane poniżej 8 roku życia. Bezpieczniejsze alternatywy mogą zależeć od wieku dziecka, sposobu użycia oraz indywidualnej wrażliwości, w razie wątpliwości warto skonsultować wybór z certyfikowanym aromaterapeutą.

Czym wyróżnia się Eucalyptus citriodora (Eukaliptus Cytrynowy)?

Eucalyptus citriodora ma inny profil składu niż klasyczne olejki eukaliptusowe. Zamiast eukaliptolu dominuje w nim cytronellal, a aromat jest bardziej cytrusowy. Dzięki temu bywa postrzegany jako łagodniejszy i często wybierany przez osoby wrażliwe na mocny zapach eukaliptolu.

Do czego najlepiej używać olejków eukaliptusowych: dyfuzja czy inhalacja?

To zależy od celu i wrażliwości domowników. Dyfuzja sprawdza się, gdy zależy Ci na odświeżeniu powietrza i ogólnym aromacie w pomieszczeniu. Inhalacja (np. poprzez osobisty inhalator) jest bardziej skoncentrowana i działa „punktowo”, dlatego zwykle wymaga większej ostrożności w doborze dawki, czasu oraz olejku – szczególnie w przypadku osób wrażliwych.

Czy olejek eukaliptusowy można stosować na skórę?

Tak, ale wyłącznie po odpowiednim rozcieńczeniu w olejku nośnikowym i z uwzględnieniem przeciwwskazań. Olejki eukaliptusowe mogą podrażniać skórę lub wywoływać reakcje u osób wrażliwych, dlatego zaleca się test płatkowy i unikanie aplikacji w okolicach twarzy (zwłaszcza u dzieci). Jeżeli nie masz pewności co do stężenia i sposobu użycia, skonsultuj się z aromaterapeutą.

Jaki eukaliptus wybrać, jeśli zależy mi na mocnym, „klasycznym” aromacie?

Jeśli szukasz bardzo intensywnego, mocno eukaliptusowego profilu, zwykle wybierane są odmiany o wysokiej zawartości 1,8-cyneolu, takie jak Eucalyptus globulus lub szczególnie mocny Eucalyptus polybractea (Blue Mallee). Pamiętaj jednak, że intensywność nie zawsze oznacza „lepiej” – liczy się dopasowanie do potrzeb i bezpieczeństwa.

Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne eukaliptusowe?

Bezpieczne stosowanie olejków eterycznych zależy od metody aplikacji (dyfuzja, inhalacja lub stosowanie miejscowe), prawidłowego rozcieńczenia oraz uwzględnienia przeciwwskazań (m.in. u dzieci, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi). Szczegółowe zasady i praktyczne wskazówki znajdziesz w naszym poradniku: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne? Dyfuzja, inhalacja i stosowanie miejscowe.

Autor

Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny NAHA (NCCA)

Źródła:

https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/alpha-pinene
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33111547
https://www.researchgate.net/publication/324790949_a-Terpineol_a_natural_monoterpene_A_review_of_its_biological_properties
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10412905.2023.2196515
https://tisserandinstitute.org/learn-more/kids-inhalation-safety/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6920849/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0031942221002065
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378874103003131
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2374764/
https://apps.lucidcentral.org/euclid/text/entities/index.htm
https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/citronellal