Litsea cubeba – właściwości i zastosowanie w aromaterapii

Litsea cubeba nie jest rośliną cytrusową, mimo bardzo wyraźnego cytrynowego aromatu olejku. Za ten charakter odpowiada przede wszystkim wysoka zawartość cytralu. Współczesne badania wskazują na interesujący wpływ aromatu May Chang na reakcje psychofizjologiczne, jednak badania z udziałem ludzi są nadal nieliczne i obejmują niewielkie grupy zdrowych ochotników. Dane dotyczące działania przeciwdrobnoustrojowego, antyoksydacyjnego czy przeciwzapalnego pochodzą przede wszystkim z badań laboratoryjnych i przedklinicznych, dlatego nie należy automatycznie przekładać ich na skuteczność kliniczną.

Co to jest Litsea cubeba?

Litsea cubeba to aromatyczne drzewo lub krzew należący do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Naturalnie występuje w tropikalnych i subtropikalnych regionach Azji, przede wszystkim w Chinach oraz w części Azji Południowo-Wschodniej. W literaturze anglojęzycznej można spotkać również nazwy May Chang, mountain pepper oraz Chinese pepper.

Roślina ma długą historię wykorzystania jako surowiec aromatyczny i przemysłowy. Jej owoce, liście, kwiaty, korzenie i inne części mogą zawierać związki lotne, jednak ich skład chemiczny nie jest identyczny. Z punktu widzenia aromaterapii szczególnie ważne jest więc określenie nie tylko gatunku, ale również części rośliny, z której otrzymano olejek.

Litsea cubeba, May Chang i werbena egzotyczna – czy to to samo?

Litsea cubeba jest nazwą botaniczną gatunku, natomiast May Chang to jedna z najczęściej używanych nazw zwyczajowych i handlowych. W języku polskim można również spotkać określenie werbena egzotyczna, jednak może ono prowadzić do nieporozumień.

Litsea cubeba nie należy do rodzaju Verbena ani do rodziny werbenowatych. Jest przedstawicielem rodziny Lauraceae, czyli tej samej rodziny botanicznej, do której należy wawrzyn. Nie jest również cytrusem. Intensywny, cytrynowy zapach wynika ze składu chemicznego olejku, a nie z pokrewieństwa z cytryną, limonką czy pomarańczą.

W praktyce nazwy May Chang i Litsea cubeba najczęściej odnoszą się do tego samego gatunku. Przy analizie konkretnego produktu warto jednak zawsze sprawdzić pełną nazwę botaniczną oraz część rośliny.

Z jakiej części Litsea cubeba otrzymuje się olejek?

Olejek eteryczny można otrzymywać z różnych części Litsea cubeba, między innymi z owoców, liści, kwiatów i innych tkanek roślinnych. Nie są to jednak surowce chemicznie równoważne.

W aromaterapii najczęściej spotyka się olejek destylowany z owoców. Jego nazwa INCI brzmi Litsea Cubeba Fruit Oil. Olejek owocowy jest zwykle bogaty w cytral, czyli mieszaninę geranialu i neralu, odpowiadającą za bardzo charakterystyczny, świeży i cytrynowy aromat.

Skład olejków otrzymywanych z innych części rośliny może się wyraźnie różnić. Ma to znaczenie podczas porównywania wyników badań naukowych. Wynik uzyskany dla olejku z liści nie powinien być automatycznie przenoszony na olejek z owoców tylko dlatego, że oba surowce pochodzą z tego samego gatunku.

Jak pozyskuje się olejek Litsea cubeba?

Najbardziej klasycznymi metodami otrzymywania olejku eterycznego z Litsea cubeba są destylacja parą wodną i hydrodestylacja. W aromaterapii głównie wykorzystuje się olejek z owoców otrzymany metodą destylacji.

Skład chemiczny Litsea cubeba

Skład olejku z owoców Litsea cubeba jest zdominowany przez związki tlenowe należące do monoterpenów. Najbardziej charakterystycznym składnikiem jest cytral, który nie jest pojedynczą cząsteczką, lecz mieszaniną dwóch izomerów: geranialu i neralu. Istotnym składnikiem może być również limonen. W mniejszych ilościach w poszczególnych partiach mogą występować między innymi β-kariofilen, citronellal, geraniol, linalol, 1,8-cyneol, α-pinen i mircen.

Główne składniki jednej z analizowanych partii

• geranial: 40,5%, neral: 31,5%, limonen: 10,5%

W tej konkretnej partii geranial i neral stanowiły łącznie około 72% olejku. Nie oznacza to jednak, że każda partia Litsea cubeba będzie miała dokładnie taki sam skład.

Co to jest cytral?

Cytral to określenie stosowane dla mieszaniny dwóch bardzo podobnych aldehydów monoterpenowych: geranialu i neralu. Geranial bywa określany jako forma trans, a neral jako forma cis. Oba związki mają intensywny, cytrynowy charakter i w znacznym stopniu odpowiadają za rozpoznawalny aromat May Chang.

Wysoka zawartość cytralu jest ważna nie tylko dla zapachu olejku. Ma również znaczenie dla jego właściwości biologicznych oraz bezpieczeństwa stosowania na skórze, ponieważ cytral należy do substancji zapachowych mogących wywoływać podrażnienie lub uczulenie kontaktowe.

Dlaczego skład poszczególnych partii może się różnić?

Skład chemiczny olejku Litsea cubeba zależy od wielu czynników. Należą do nich między innymi:

• część rośliny wykorzystana do produkcji
• pochodzenie geograficzne
• warunki środowiskowe
• sezon i moment zbioru
• stopień dojrzałości owoców
• warunki przechowywania surowca
• metoda pozyskiwania olejku

Dlaczego analiza GC/MS ma znaczenie?

Chromatografia pozwala określić składniki lotne obecne w konkretnej partii olejku oraz ich względny udział. W przypadku Litsea cubeba jest to szczególnie istotne ze względu na wysoką zawartość cytralu i naturalną zmienność składu. Analiza konkretnej partii pozwala sprawdzić między innymi proporcje geranialu, neralu, limonenu i innych związków. Ma to znaczenie zarówno dla charakterystyki aromatu, jak i oceny bezpieczeństwa oraz interpretacji potencjalnych właściwości olejku.

Właściwości Litsea cubeba – co pokazują badania?

Badania nad Litsea cubeba obejmują doświadczenia z udziałem ludzi, badania laboratoryjne na mikroorganizmach, badania nad aktywnością poszczególnych składników oraz modele przedkliniczne. Siła dowodów różni się więc bardzo wyraźnie w zależności od omawianej właściwości.

Szczególnie ważne jest rozróżnienie między wynikiem laboratoryjnym a efektem klinicznym. To, że olejek hamuje rozwój mikroorganizmu w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, nie oznacza jeszcze, że domowa inhalacja lub aplikacja na skórę będzie skutecznie leczyć infekcję.

Aromat May Chang a nastrój i reakcja na stres

W badaniu (Chaiyasut i in., 2020) oceniano wpływ inhalacji olejku Litsea cubeba na nastrój i poziom kortyzolu w ślinie u 15 zdrowych ochotników. Po ekspozycji zaobserwowano poprawę całkowitego wyniku zaburzeń nastroju w kwestionariuszu POMS oraz zmniejszenie poczucia dezorientacji. Odnotowano także obniżenie poziomu kortyzolu w ślinie. Nie stwierdzono natomiast istotnych zmian częstości pracy serca ani ciśnienia tętniczego.

Wyniki są interesujące, ale należy interpretować je ostrożnie. Badanie obejmowało tylko 15 zdrowych osób i nie pozwala stwierdzić, że olejek leczy przewlekły stres, zaburzenia lękowe czy zaburzenia nastroju.

Litsea cubeba a aktywność EEG

W badaniu (Sattayakhom i in., 2021) analizowano reakcję mózgu na aromat Litsea cubeba za pomocą elektroencefalografii. W badaniu uczestniczyło 30 zdrowych studentek. Po inhalacji obserwowano zmiany mocy fal alfa i beta. Autorzy interpretowali ich zmniejszenie jako reakcję o charakterze uspokajającym. Uczestniczki oceniały również swój nastrój bardziej pozytywnie niż podczas ekspozycji na olejek czosnkowy.

Badanie dostarcza ciekawych danych psychofizjologicznych, ale nie pozwala jeszcze określić znaczenia klinicznego obserwowanych zmian EEG. Potrzebne są większe badania z odpowiednimi grupami kontrolnymi i lepszą standaryzacją ekspozycji zapachowej.

Jak silne są dowody dotyczące nastroju?

Na obecnym etapie można uznać, że dane dotyczące wpływu inhalacji Litsea cubeba na nastrój i reakcję stresową są wstępne. Ich mocną stroną jest to, że przynajmniej część obserwacji pochodzi z badań z udziałem ludzi. Ograniczeniem pozostają jednak bardzo niewielkie grupy badanych oraz brak danych dotyczących osób z rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi.

Z tego powodu właściwsze jest stwierdzenie, że aromat May Chang może wspierać subiektywne poczucie odprężenia lub wpływać na wybrane wskaźniki psychofizjologiczne, niż przypisywanie mu działania leczniczego.

Aktywność wobec bakterii i grzybów

Olejek Litsea cubeba oraz jego główne składniki, szczególnie cytral, wykazują aktywność wobec różnych mikroorganizmów w licznych badaniach laboratoryjnych.

Przegląd (Liu i in., 2024) pokazuje, że duża część współczesnych badań dotyczy potencjalnego wykorzystania olejku w przemyśle spożywczym, między innymi w konserwacji żywności, ograniczaniu wzrostu patogenów żywnościowych oraz aktywnych opakowaniach.

W badaniu (Sreepian i in., 2025) oceniano aktywność olejku wobec wybranych bakterii i grzybów w fazie stałej, ciekłej i lotnej. Wyniki potwierdziły aktywność przeciwdrobnoustrojową w warunkach laboratoryjnych, szczególnie wobec części badanych grzybów.

Nie oznacza to jednak, że zwykła domowa dyfuzja olejku dezynfekuje pomieszczenie, leczy zakażenie grzybicze albo zastępuje antybiotyki lub preparaty dezynfekcyjne.

Potencjał antyoksydacyjny

W badaniach laboratoryjnych olejek Litsea cubeba wykazuje również aktywność antyoksydacyjną. Współczesne przeglądy wskazują jednak, że wyniki te mają największe znaczenie obecnie przede wszystkim dla zastosowań technologicznych, np. ochrony produktów spożywczych przed procesami utleniania. Nie ma podstaw, aby na podstawie takich doświadczeń twierdzić, że inhalacja May Chang zapewnia istotne klinicznie działanie antyoksydacyjne u człowieka.

Potencjał odstraszający komary

W badaniu (Sutthanont i in., 2026) oceniano gotowy preparat w sprayu zawierający 6% olejku eterycznego Litsea cubeba. Tolerancję skórną oceniono u 48 zdrowych ochotników. W obserwacji do 96 godzin nie odnotowano widocznych reakcji skórnych w miejscu testu. Preparat sprawdzono następnie w laboratoryjnych testach odstraszania komarów zgodnych z metodologią WHO.

Mediana czasu pełnej ochrony wynosiła:

• 225 minut wobec Culex quinquefasciatus
• 120 minut wobec Aedes aegypti
• 120 minut wobec Anopheles dirus

Wynik dotyczy konkretnej, odpowiednio opracowanej formulacji zawierającej 6% olejku. Nie oznacza, że nierozcieńczony olejek albo dowolna domowa mieszanka będzie miała identyczną skuteczność i bezpieczeństwo.

Więcej danych na temat olejków i ochrony przed owadami znajdziesz w naszym artykule o olejkach na komary.

Laboratorium a działanie u człowieka – ważne rozróżnienie

Przy interpretowaniu badań nad olejkami eterycznymi warto rozróżniać kilka poziomów dowodów:

• badania in vitro pokazują, że substancja działa na komórki lub mikroorganizmy w kontrolowanych warunkach
• badania technologiczne mogą pokazywać przydatność olejku np. w żywności, opakowaniach lub konserwacji
• badania przedkliniczne pozwalają lepiej zrozumieć potencjalne mechanizmy
• badania z udziałem ludzi są potrzebne, aby ocenić rzeczywisty efekt, tolerancję i znaczenie kliniczne

W przypadku Litsea cubeba ilość danych laboratoryjnych jest zdecydowanie większa niż liczba badań klinicznych.

Zastosowanie Litsea cubeba w aromaterapii

W aromaterapii May Chang jest wykorzystywany przede wszystkim ze względu na bardzo intensywny, świeży i cytrynowy aromat. Ze względu na dużą wyrazistość zwykle nie potrzeba dużej ilości olejku, aby zapach był wyraźnie odczuwalny.

Dyfuzja

Litsea cubeba dobrze sprawdza się w dyfuzji w ciągu dnia. Warto rozpocząć od niewielkiej ilości olejku i dostosować intensywność do wielkości pomieszczenia oraz indywidualnej tolerancji. Pomieszczenie powinno mieć możliwość wietrzenia, a ekspozycja nie powinna być ciągła. Intensywniejszy zapach nie oznacza silniejszego ani korzystniejszego efektu.

Inhalator osobisty

May Chang może być także stosowany w inhalatorze osobistym. Taka forma umożliwia korzystanie z aromatu poza domem i łatwiejszą kontrolę czasu ekspozycji. Wkład inhalatora nie powinien stykać się bezpośrednio ze skórą ani błonami śluzowymi.

Naturalna perfumeria

W naturalnej perfumerii Litsea cubeba może pełnić funkcję bardzo wyrazistej nuty górnej. Nadaje mieszankom świeży, cytrynowy i lekko owocowy charakter. Ze względu na intensywność łatwo dominuje nad subtelniejszymi składnikami, dlatego zwykle stosuje się ją oszczędnie.

Z czym łączyć Litsea cubeba?

May Chang dobrze komponuje się z wieloma olejkami cytrusowymi, kwiatowymi, ziołowymi i drzewnymi. Dobór zależy przede wszystkim od charakteru mieszanki. Ze względu na dużą intensywność May Chang zazwyczaj powinien stanowić mniejszą część mieszanki.

• świeże połączenia dzienne: grejpfrut, bergamotka, rozmaryn
• łagodniejsze mieszanki relaksacyjne: lawenda, geranium, kadzidłowiec
• bardziej wytrawne połączenia: cedr, wetiwer, amyris
• intensywne połączenia cytrynowe: cytryna, trawa cytrynowa, eukaliptus cytrynowy

Przykładowe mieszanki do dyfuzji

Poniższe proporcje opisują jedynie wzajemny udział olejków. Łączną ilość należy dopasować do urządzenia, wielkości pomieszczenia oraz indywidualnej tolerancji aromatu.

Świeży początek dnia

• 2 x grejpfrut, 1 x litsea cubeba, 1 x rozmaryn

Spokojna świeżość

• 3 x lawenda bułgarska, 1 x litsea cubeba, 1 x cedr atlas

Cytrusowo-kwiatowa lekkość

• 2 x bergamotka, 1 x litsea cubeba, 1 x geranium bourbon

Bezpieczeństwo stosowania Litsea cubeba

Olejek z owoców Litsea cubeba jest surowcem silnie skoncentrowanym i zwykle bogatym w cytral. Wysoka zawartość aldehydów zapachowych ma znaczenie zarówno dla intensywności aromatu, jak i dla bezpieczeństwa stosowania na skórę.

Cytral a bezpieczeństwo skóry

Cytral należy do substancji zapachowych mogących wywoływać podrażnienie lub uczulenie kontaktowe. Ryzyko zależy między innymi od jego stężenia w końcowym produkcie, czasu kontaktu, miejsca aplikacji i indywidualnej wrażliwości skóry. Z tego powodu nie powinno się określać bezpiecznego stężenia produktu wyłącznie na podstawie samej nazwy Litsea cubeba. Znaczenie ma rzeczywisty skład konkretnej partii, w tym zawartość geranialu i neralu.

• Nie stosuj olejku doustnie.
• Nie nakładaj nierozcieńczonego olejku bezpośrednio na skórę.
• Przed zastosowaniem miejscowym wykonaj próbę skórną.
• Unikaj kontaktu z oczami, błonami śluzowymi oraz uszkodzoną skórą.
• Przy skórze wrażliwej lub wcześniejszej reakcji na cytral zachowaj szczególną ostrożność.
• Olejek nie jest zalecany dla kobiet w ciąży, podczas karmienia piersią oraz dzieci.
• Podczas dyfuzji obserwuj reakcję domowników i zwierząt oraz zapewnij możliwość opuszczenia pomieszczenia.
• Przechowuj olejek szczelnie zamknięty, z dala od światła i źródeł ciepła, poza zasięgiem dzieci.

Olejek eteryczny nie jest lekiem i nie powinien być wykorzystywany do samodzielnego leczenia zakażeń, zaburzeń nastroju, przewlekłego stresu ani innych problemów zdrowotnych.

FAQ – najczęstsze pytania o Litsea cubeba

Czy May Chang i Litsea cubeba to to samo?

Tak. May Chang jest popularną nazwą zwyczajową rośliny Litsea cubeba oraz olejku otrzymywanego z jej części, najczęściej z owoców. Przy zakupie warto jednak sprawdzić pełną nazwę botaniczną oraz część rośliny używaną do destylacji.

Co oznacza Litsea Cubeba Fruit Oil?

Litsea Cubeba Fruit Oil to nazwa INCI olejku otrzymywanego z owoców Litsea cubeba. Informacja o części rośliny jest istotna, ponieważ skład olejku z owoców może różnić się od składu olejku otrzymanego np. z liści.

Czy Litsea cubeba to werbena egzotyczna?

Określenie werbena egzotyczna jest używane jako jedna z nazw zwyczajowych, ale z punktu widzenia botaniki może być mylące. Litsea cubeba należy do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), a nie do rodzaju Verbena.

Czy Litsea cubeba jest rośliną cytrusową?

Nie. Litsea cubeba należy do rodziny wawrzynowatych, a nie do rodziny rutowatych, do której należą cytryny, pomarańcze i grejpfruty. Jej cytrynowy zapach wynika przede wszystkim z wysokiej zawartości geranialu i neralu.

Dlaczego Litsea cubeba pachnie cytrynowo?

Za charakterystyczny cytrynowy aromat odpowiada głównie cytral, czyli mieszanina geranialu i neralu. W olejku z owoców oba związki mogą stanowić bardzo dużą część całego profilu chemicznego.

Czy badania potwierdzają wpływ May Chang na nastrój?

Dwa niewielkie badania inhalacyjne z udziałem zdrowych ochotników wykazały zmiany w samoocenie nastroju, poziomie kortyzolu i aktywności EEG. Wyniki są interesujące, ale mają charakter wstępny. Nie stanowią dowodu skuteczności olejku w leczeniu stresu, lęku ani zaburzeń nastroju.

Czy Litsea cubeba działa przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo?

Olejek i jego składniki wykazują aktywność wobec części bakterii i grzybów w badaniach laboratoryjnych. Nie jest to jednak równoznaczne z potwierdzoną skutecznością kliniczną u ludzi.

O autorach

mgr Barbara Szczypiorska-Semik – psycholog, absolwentka Uniwersytetu SWPS, psychoaromaterapeutka, założycielka AromatherapyOils oraz współtwórczyni projektów edukacyjnych związanych z aromaterapią. Ukończyła specjalistyczne kursy z zakresu psychoaromaterapii prowadzone przez Tisserand Institute. Specjalizuje się w projektowaniu synergicznych mieszanek olejków eterycznych oraz praktycznym wykorzystaniu wiedzy o wpływie zapachów i składników olejków eterycznych na samopoczucie, emocje i funkcjonowanie układu limbicznego człowieka.

Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny, aktywny członek National Association for Holistic Aromatherapy (NAHA), posiadający certyfikację Clinical Aromatherapist NCCA Level 3. Współtwórca AromatherapyOils oraz autor licznych publikacji dotyczących aromaterapii klinicznej, bezpieczeństwa stosowania olejków eterycznych i ich właściwości potwierdzonych badaniami naukowymi. Specjalizuje się w projektowaniu synergicznych mieszanek olejków eterycznych oraz praktycznym wykorzystaniu wiedzy o składnikach chemicznych olejków eterycznych w aromaterapii.

Treści publikowane na AromatherapyOils są opracowywane przez autorów na podstawie wiedzy zawodowej, doświadczenia praktycznego, literatury specjalistycznej oraz aktualnych publikacji naukowych dotyczących aromaterapii i olejków eterycznych. W zależności od tematyki artykułu wykorzystywane są również materiały edukacyjne Tisserand Institute, publikacje Salvatore Battaglia, standardy bezpieczeństwa NAHA oraz źródła naukowe wskazane w bibliografii.

Źródła

Liu Y, Ren H, Li K. Litsea cubeba essential oil: Extraction, chemical composition, antioxidant and antimicrobial properties, and applications in the food industry. J Food Sci. 2024 Aug;89(8):4583-4603. doi: 10.1111/1750-3841.17236. Epub 2024 Jul 16. PMID: 39013008.

Chaiyasut C, Sivamaruthi BS, Wongwan J, Thiwan K, Rungseevijitprapa W, Klunklin A, Kunaviktikul W. Effects of Litsea cubeba (Lour.) Persoon Essential Oil Aromatherapy on Mood States and Salivary Cortisol Levels in Healthy Volunteers. Evid Based Complement Alternat Med. 2020 Jul 26;2020:4389239. doi: 10.1155/2020/4389239. PMID: 32774414; PMCID: PMC7399754.

Sattayakhom A, Songsamoe S, Yusakul G, Kalarat K, Matan N, Koomhin P. Effects of Thai Local Ingredient Odorants, Litsea cubeba and Garlic Essential Oils, on Brainwaves and Moods. Molecules. 2021 May 15;26(10):2939. doi: 10.3390/molecules26102939. PMID: 34063337; PMCID: PMC8156645.

Sreepian PM, Popruk S, Rattanasinganchan P, Sreepian A. Comprehensive investigation of Litsea cubeba antibacterial and antifungal activities across solid, liquid, and vapor phases against key human pathogens. Narra J. 2025 Apr;5(1):e1685. doi: 10.52225/narra.v5i1.1685. Epub 2025 Mar 20. PMID: 40352192; PMCID: PMC12059852.

Sutthanont N, Leanpolchareanchai J, Sriwichai P, Ruangsittichai J, Phanpoowong T, Sumruayphol S, Phanitchat T, Sakai T, Eshita Y, Srisawat R. Topical mosquito repellency of a Litsea cubeba essential oil spray against Aedes aegypti, Anopheles dirus, and Culex quinquefasciatus. Sci Rep. 2026 Jul 14. doi: 10.1038/s41598-026-61769-z. Epub ahead of print. PMID: 42449186.