Olejek oregano (Origanum vulgare) – właściwości, działanie i bezpieczne stosowanie

Olejek oregano (Origanum vulgare), destylowany z liści i kwiatów tej aromatycznej rośliny, od dawna budzi zainteresowanie zarówno w aromaterapii, jak i w badaniach naukowych. Ze względu na wysoką zawartość związków fenolowych należy do grupy najsilniej działających olejków eterycznych, co jednocześnie czyni go olejkiem wymagającym szczególnej wiedzy i ostrożności w stosowaniu. Współczesne badania koncentrują się głównie na analizie jego aktywności przeciwdrobnoustrojowej in vitro oraz na identyfikacji mechanizmów biologicznych poszczególnych składników chemicznych. W praktyce aromaterapeutycznej olejek oregano traktowany jest jako olejek wspierający higienę, odporność środowiskową oraz ogólne poczucie świeżości, a nie jako substytut leczenia.

Składniki aktywne – profil chemiczny olejku oregano

Olejek oregano charakteryzuje się wysoką zawartością związków biologicznie czynnych, typowych dla olejków fenolowych. Warto zaznaczyć, że istnieją różne chemotypy oregano, a zawartość karwakrolu i tymolu może istotnie się różnić, co wpływa zarówno na aktywność biologiczną, jak i profil bezpieczeństwa. Skład chemiczny olejku może różnić się w zależności od chemotypu (De Martino i in., 2009), pochodzenia rośliny i warunków uprawy, jednak do najczęściej opisywanych składników należą:

• Karwakrol (carvacrol) – dominujący fenol, intensywnie badany pod kątem aktywności przeciwdrobnoustrojowej in vitro.
• Tymol (thymol) – związek fenolowy o właściwościach antyseptycznych i silnym aromacie.
• p-Cymen – monoterpen wspierający aktywność fenoli, wpływający na profil zapachowy olejku.
• γ-Terpinen – monoterpen o potencjale przeciwutleniającym.
• β-Kariofilen – seskwiterpen opisywany w badaniach przedklinicznych jako związek oddziałujący na układ endokannabinoidowy (CB2).
• β-Mircen – terpen obecny w mniejszych ilościach, wpływający na aromat i profil biologiczny.

Olejek oregano i jego główne właściwości

Aktywność przeciwdrobnoustrojowa – co mówią badania?

Badania in vitro wykazały, że olejek oregano oraz jego główne składniki mogą wykazywać aktywność przeciwbakteryjną wobec wybranych szczepów bakterii, takich jak Staphylococcus, Streptococcus, Escherichia coli czy Pseudomonas aeruginosa. Mechanizmy te obejmują m.in. uszkadzanie błon komórkowych drobnoustrojów oraz zaburzenia ich metabolizmu (Leyva-López i in., 2017). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że większość tych obserwacji pochodzi z badań laboratoryjnych i nie stanowi dowodu skuteczności klinicznej u ludzi.

Właściwości przeciwgrzybicze

W literaturze naukowej opisano aktywność olejku oregano wobec wybranych grzybów, w tym Candida albicans, Aspergillus spp. oraz dermatofitów (Leyva-López i in., 2017; Cleff i in., 2010). Zdolność hamowania wzrostu grzybów wiązana jest głównie z obecnością karwakrolu i tymolu, które wykazują zdolność destabilizacji błon komórkowych oraz zaburzania metabolizmu komórkowego grzybów. Podobnie jak w przypadku bakterii, są to dane pochodzące głównie z badań in vitro.

Potencjał przeciwwirusowy

Badania laboratoryjne sugerują, że niektóre składniki olejku oregano, w szczególności karwakrol, wykazują aktywność wobec wybranych wirusów RNA i DNA, w tym modeli HSV-1 oraz norowirusa (Schnitzler, 2019; Gilling i in., 2014). Mechanizm ten wiązany jest m.in. z uszkadzaniem osłon lipidowych wirusów oraz destabilizacją kapsydu (Astani i in., 2010). Jednocześnie dane te pochodzą z badań in vitro i modeli eksperymentalnych, a brak jest wiarygodnych badań klinicznych potwierdzających skuteczność olejku oregano w leczeniu infekcji wirusowych u ludzi (Sharifi-Rad i in., 2018).

Olejek oregano – właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne

Właściwości biologiczne olejku oregano wynikają przede wszystkim z wysokiej zawartości fenoli, zwłaszcza karwakrolu i tymolu. Związki te wykazują w badaniach laboratoryjnych zdolność modulowania mediatorów zapalnych, w tym cytokin prozapalnych (m.in. TNF-α, IL-1β, IL-6) oraz enzymów zaangażowanych w kaskadę zapalną, takich jak cyklooksygenaza-2 (COX-2) (Sharifi-Rad i in., 2018; Leyva-López i in., 2017). W modelach komórkowych obserwowano również wpływ karwakrolu na regulację szlaków sygnałowych związanych z odpowiedzią zapalną.

Dodatkowo oregano zaliczane jest do roślin o wysokim potencjale antyoksydacyjnym, co wiąże się z obecnością związków fenolowych zdolnych do neutralizacji wolnych rodników oraz ograniczania stresu oksydacyjnego w warunkach eksperymentalnych (Leyva-López i in., 2017; Sharifi-Rad i in., 2018). Należy jednak podkreślić, że większość danych dotyczących działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego pochodzi z badań in vitro oraz modeli przedklinicznych. Aktualnie brak jest wystarczających badań klinicznych pozwalających na jednoznaczne potwierdzenie tych efektów u ludzi, dlatego interpretacja wyników powinna być ostrożna.

Olejek oregano w aromaterapii – podejście praktyczne

Ze względu na bardzo wysoką zawartość fenoli olejek oregano zaliczany jest do olejków o silnym potencjale biologicznym i podwyższonym ryzyku podrażnień. W praktyce aromaterapeutycznej stosowany jest z dużą ostrożnością, głównie w kontekście krótkotrwałego wsparcia higieny środowiskowej oraz sporadycznej dyfuzji w bardzo niskich stężeniach. Nie jest to olejek pierwszego wyboru do regularnej dyfuzji ani inhalacji, szczególnie u osób wrażliwych, dzieci oraz osób z nadreaktywnością dróg oddechowych (Tisserand i Young, 2014). W zastosowaniach dermalnych wymaga bardzo niskich stężeń, a ze względu na potencjał drażniący fenoli bywa zastępowany łagodniejszymi olejkami o podobnym profilu działania, takimi jak tymianek linalolowy czy ravintsara.

Środki ostrożności

Olejek oregano należy do olejków o wysokim potencjale drażniącym i uczulającym ze względu na znaczną zawartość fenoli, zwłaszcza karwakrolu i tymolu. Wymaga starannego rozcieńczenia oraz dobrej znajomości zasad bezpieczeństwa stosowania olejków eterycznych. Szczegółowe informacje dotyczące rozcieńczania, testów płatkowych oraz ogólnych zasad bezpiecznego użycia opisano w artykule: Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne?

Nie powinien być:

• stosowany doustnie,

• aplikowany bezpośrednio na skórę w postaci nierozcieńczonej,

• stosowany u kobiet w ciąży i karmiących,

• używany u niemowląt i małych dzieci,

• stosowany u osób z alergią na rośliny z rodziny jasnotowatych.

Należy unikać kontaktu z oczami i błonami śluzowymi oraz zachować szczególną ostrożność u osób z nadreaktywnością dróg oddechowych. Ze względu na zawartość fenoli maksymalne zalecane stężenie dermalne wynosi zwykle około 1% (Tisserand & Young, 2014), przy czym w praktyce aromaterapeutycznej często stosuje się jeszcze niższe stężenia (0,2–0,5%).

Olejek oregano nie jest lekiem. Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji medycznej.

Autor

Piotr Semik – certyfikowany aromaterapeuta kliniczny NAHA (NCCA)

Źródła:
Leyva-López, N., Gutiérrez-Grijalva, E. P., Vazquez-Olivo, G., & Heredia, J. B. (2017). Essential Oils of Oregano: Biological Activity beyond Their Antimicrobial Properties. Molecules, 22(6), 989. https://doi.org/10.3390/molecules22060989

Anna Marchese, Ilkay Erdogan Orhan, Maria Daglia, Ramona Barbieri, Arianna Di Lorenzo, Seyed Fazel Nabavi, Olga Gortzi, Morteza Izadi, Seyed Mohammad Nabavi, Antibacterial and antifungal activities of thymol: A brief review of the literature, Food Chemistry, Volume 210, 2016, Pages 402-414, ISSN 0308-8146, https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2016.04.111.

Sharifi-Rad M, Varoni EM, Iriti M, Martorell M, Setzer WN, Del Mar Contreras M, Salehi B, Soltani-Nejad A, Rajabi S, Tajbakhsh M, Sharifi-Rad J. Carvacrol and human health: A comprehensive review. Phytother Res. 2018 Sep;32(9):1675-1687. doi: 10.1002/ptr.6103. Epub 2018 May 9. PMID: 29744941.

Tisserand R, Young R. Essential Oil Safety. 2nd ed. Churchill Livingstone; 2014.

De Martino L, De Feo V, Formisano C, Mignola E, Senatore F. Chemical composition and antimicrobial activity of the essential oils from three chemotypes of Origanum vulgare L. ssp. hirtum (Link) Ietswaart growing wild in Campania (Southern Italy). Molecules. 2009 Jul 27;14(8):2735-46. doi: 10.3390/molecules14082735. PMID: 19701120; PMCID: PMC6254797.

Cleff MB, Meinerz AR, Xavier M, Schuch LF, Schuch LF, Araújo Meireles MC, Alves Rodrigues MR, de Mello JR. In vitro activity of origanum vulgare essential oil against candida species. Braz J Microbiol. 2010 Jan;41(1):116-23. doi: 10.1590/S1517-838220100001000018. Epub 2010 Mar 1. PMID: 24031471; PMCID: PMC3768597.

D.H. Gilling, M. Kitajima, J.R. Torrey, K.R. Bright, Antiviral efficacy and mechanisms of action of oregano essential oil and its primary component carvacrol against murine norovirus, Journal of Applied Microbiology, Volume 116, Issue 5, 1 May 2014, Pages 1149–1163, https://doi.org/10.1111/jam.12453

Astani, A., Reichling, J., & Schnitzler, P. (2010). Comparative study on the antiviral activity of selected monoterpenes derived from essential oils.
Phytotherapy Research, 24(5), 673–679. https://doi.org/10.1002/ptr.2955

Schnitzler P. Essential Oils for the Treatment of Herpes Simplex Virus Infections. Chemotherapy. 2019;64(1):1-7. doi: 10.1159/000501062. Epub 2019 Jun 24. PMID: 31234166.