Brak produktów w koszyku.
Wróć do sklepuOlejek Manuka – właściwości, skład chemiczny i zastosowanie w aromaterapii
Olejek Manuka – zastosowanie w aromaterapii
Pochodzenie i tradycyjne zastosowania Manuki
Olejek manuka pozyskiwany jest z liści Leptospermum scoparium, rosnących głównie w Nowej Zelandii i Australii. Roślina ta od setek lat była wykorzystywana przez rdzennych Maorysów, którzy stosowali liście manuki w leczeniu problemów skórnych, gorączki, przeziębień oraz infekcji. Służyły również jako naturalne okłady na rany, otarcia i skaleczenia (Maddocks-Jennings i in., 2005).
Manuka była ceniona nie tylko jako środek do pielęgnacji skóry, ale także jako roślina o właściwościach oczyszczających i odkażających. Maorysi stosowali napary z liści nie tylko zewnętrznie, lecz także w formie inhalacji, aby wspierać drożność dróg oddechowych podczas infekcji. W kulturze polinezyjskiej manuka uważana była za „roślinę ochronną”, zdolną do przywracania równowagi organizmu. Dziś współczesna aromaterapia potwierdza wiele z tych tradycyjnych zastosowań, a rosnąca liczba badań pozwala lepiej zrozumieć jej unikalne właściwości chemiczne.
Właściwości olejku manuka według badań
Działanie przeciwbakteryjne
Olejek manuka zawiera charakterystyczne triketony: leptospermone, flavesone i isoleptospermone które wykazują silne działanie przeciwdrobnoustrojowe zarówno wobec bakterii gram-dodatnich (Staphylococcus aureus, w tym MRSA; Propionibacterium acnes), jak i gram-ujemnych (Helicobacter pylori, Escherichia coli, Porphyromonas gingivalis) (Porter i in., 1999). Wyższa zawartość flavesone i leptospermone zwiększa skuteczność działania (Lis-Balchin, 2006).
Triketony występują niemal wyłącznie w manuce, co czyni ten olejek wyjątkowym na tle innych olejków eterycznych, takich jak drzewo herbaciane czy eukaliptus. Ich silna bioaktywność wynika ze zdolności do naruszania błon komórkowych bakterii i ograniczania ich zdolności namnażania. Z tego względu olejek manuka jest często wymieniany jako jeden z najsilniejszych naturalnych olejków przeciwbakteryjnych. Badania wskazują również, że triketony mogą działać selektywnie, nie uszkadzając komórek skóry, co czyni je cennymi w produktach pielęgnacyjnych i aromaterapeutycznych.
Właściwości przeciwgrzybicze
Badania potwierdzają, że olejek manuka hamuje wzrost Candida albicans, Tinea capitis i Tinea pedis (Price i in., 2020). Ponadto in vitro ogranicza rozwój licznych grzybów i bakterii skórnych (Chen i in., 2016).
Grzyby z rodzaju Candida oraz dermatofity są częstą przyczyną problemów skórnych, podrażnień, łupieżu czy zmian na stopach. Skład manuki, bogaty w seskwiterpeny i triketony, sprawia, że olejek ten może wspierać higienę skóry w sposób naturalny. W badaniach laboratoryjnych manuka hamowała nie tylko wzrost drobnoustrojów, ale także ich zdolność adhezji, czyli przyczepiania się do powierzchni skóry. To szczególnie istotne przy pielęgnacji skóry skłonnej do grzybic lub drożdżycy.
Działanie przeciwwirusowe
W badaniach laboratoryjnych olejek manuka hamował replikację wirusów HSV-1 i HSV-2, także szczepów opornych na acyklowir (Reichling i in., 2005).
Wirusy HSV należą do najczęściej występujących wirusów odpowiedzialnych za opryszczkę wargową i nawrotowe zmiany skórne. Wyniki badań in vitro sugerują, że olejek manuka wykazuje działanie polegające na utrudnianiu replikacji wirusa oraz ograniczaniu jego aktywności na poziomie komórkowym. Należy jednak pamiętać, że są to dane laboratoryjne – nie potwierdzono tych efektów w badaniach klinicznych na ludziach. Mimo to wyniki te pozostają bardzo obiecujące i wzmacniają pozycję manuki jako olejku o szerokim spektrum bioaktywności.
Działanie fotoprotekcyjne
Badania wskazują, że olejek manuka zmniejsza stres oksydacyjny i może chronić skórę przed uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV-B. W modelach zwierzęcych redukował oznaki fotostarzenia (Kwon i in., 2013).
Stres oksydacyjny powodowany promieniowaniem UV prowadzi do degradacji kolagenu, powstawania zmarszczek i utraty elastyczności skóry. Zawarte w olejku manuka seskwiterpeny i związki fenolowe wykazują zdolność neutralizowania wolnych rodników, co może wspierać naturalne procesy regeneracyjne skóry. Choć dane te pochodzą głównie z badań na modelach zwierzęcych, w praktyce aromaterapeutycznej wskazuje się, że regularne stosowanie olejku (w odpowiednim rozcieńczeniu) może wspierać kondycję skóry narażonej na działanie słońca.
Właściwości repelentne
Niektóre badania sugerują, że olejek manuka może odstraszać owady i być stosowany w naturalnych repelentach (Mathew i in., 2020).
Wynika to głównie z wysokiej zawartości seskwiterpenów, takich jak β-caryophyllene i selineny, które oddziałują na receptory węchowe wielu owadów. Badania laboratoryjne oraz eksperymenty terenowe pokazały, że manuka może być skuteczna przeciwko komarom, muchom oraz niektórym gatunkom kleszczy. Choć czas działania jest krótszy niż w przypadku syntetycznych repelentów, manuka stanowi naturalną, przyjemnie pachnącą alternatywę, szczególnie w mieszankach z cytronellą, eukaliptusem cytrynowym czy geranium.
Olejek manuka w aromaterapii
Ze względu na unikalny skład chemiczny olejek manuka znajduje zastosowanie w aromaterapii, choć większość danych pochodzi z badań in vitro, więc konieczne są dalsze potwierdzenia kliniczne.
Wsparcie układu oddechowego
Aromaterapia wykorzystuje właściwości oczyszczające powietrze olejku manuka poprzez dyfuzję lub inhalację. Składniki olejku mogą wspierać redukcję uczucia zatkania nosa i łagodzenie dyskomfortu w górnych drogach oddechowych. Dzięki działaniu antyseptycznemu olejek może wspierać mikrobiologiczną czystość pomieszczeń, co bywa szczególnie przydatne w sezonie jesienno-zimowym.
W pielęgnacji skóry
Olejek manuka jest ceniony jako łagodniejsza alternatywa dla drzewa herbacianego – jego aromat jest mniej ostry, a działanie bardziej zbalansowane. Zawarte w nim seskwiterpeny mogą wspierać naturalną regenerację skóry, redukować zaczerwienienia i wspierać komfort skóry problematycznej oraz tłustej. Regularne stosowanie w odpowiednim rozcieńczeniu sprawia, że manuka świetnie sprawdza się w pielęgnacji skóry nastolatków, cery dojrzałej oraz skłonnej do niedoskonałości.
Na poziomie emocjonalnym
β-caryophyllene, obecny w olejku manuka, oddziałuje na receptory układu endokannabinoidowego, które odpowiadają za regulację stresu, napięcia oraz emocjonalnego komfortu. Dzięki temu aromat olejku może sprzyjać atmosferze relaksu i równowagi. Jego ciepłe, balsamiczne nuty działają uspokajająco, pomagają wyciszyć nagromadzone w ciągu dnia napięcie oraz stworzyć przestrzeń do medytacji czy odprężenia.
Olejek Manuka – skład chemiczny
Olejek manuka jest jednym z najbardziej złożonych chemicznie olejków eterycznych. Zawiera ponad 100 aktywnych związków, które nadają mu szerokie spektrum działania. Różnice geograficzne mają ogromne znaczenie – olejek z Nowej Zelandii cechuje się wyższą zawartością triketonów, natomiast olejek australijski (taki jak AromatherapyOils) ma wyraźnie wyższą koncentrację seskwiterpenów, które odpowiadają za jego łagodność i głęboki, balsamiczno-ziemisty profil aromatyczny. Seskwiterpeny są znane z właściwości kojących, przeciwutleniających oraz harmonizujących, co sprawia, że olejek australijski jest szczególnie ceniony w aromaterapii emocjonalnej. Nasz olejek pochodzi z Australii, jest bardziej unikalna niż odmiana nowozelandzka i zawiera:
Triketony:
- Leptospermone – 2,62%
- Flavesone – 1,33%
- Grandiflorone – 0,45%
Seskwiterpeny:
- α-selinene – 14,35%
- β-selinene – 13,65%
- β-caryophyllene – 6,10%
- β-elemene – 5,25%
- cis-calamenene – 9,65%
- delta-cadinene – 3,40%
- α-cubebene – 3,75%
- α-eudesmol – 2,75%
Podsumowanie
Bogactwo składników chemicznych sprawia, że olejek manuka jest jednym z najbardziej wszechstronnych olejków stosowanych współcześnie. Dzięki synergii triketonów i seskwiterpenów oferuje szerokie możliwości wspierania skóry, komfortu emocjonalnego oraz mikrobiologicznej czystości powietrza. Jego działanie jest intensywne, lecz jednocześnie łagodniejsze w aromacie niż drzewo herbaciane, co czyni go ulubionym olejkiem wielu aromaterapeutów.
Choć większość badań jest przedkliniczna, ich wyniki są obiecujące i wskazują na szerokie możliwości wykorzystania olejku manuka jako składnika wspierającego skórę, układ oddechowy oraz równowagę emocjonalną.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o olejek manuka
Do czego służy olejek manuka?
Olejek manuka stosuje się w aromaterapii, pielęgnacji skóry, redukcji stresu, wspieraniu odporności oraz jako naturalny repelent.
Czy olejek manuka działa na trądzik?
Tak, dzięki silnym właściwościom przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym może wspierać pielęgnację skóry trądzikowej.
Czy można stosować olejek manuka na skórę?
Tak, ale zawsze w rozcieńczeniu w oleju nośnikowym. Nierozcieńczony olejek nie powinien być aplikowany na skórę.
Czy olejek manuka odstrasza komary?
Tak, seskwiterpeny obecne w olejku działają jako naturalny repelent.
Czy olejek manuka jest bezpieczny?
Przy stosowaniu zgodnym z zasadami aromaterapii olejek jest bezpieczny. Nie zaleca się stosowania u niemowląt oraz w pierwszym trymestrze ciąży.
Autorzy:
Piotr Semik, Certyfikowany Kliniczny Aromaterapeuta NAHA (NCCA)
Barbara Szczypiorska-Semik, Aromapsycholog (Tisserand Institute)
